In de speeltuin liggen geen spuiten meer

De sociale vernieuwing in Nederland is de afgelopen vier jaar gedeeltelijk geslaagd, concluderen het Sociaal en Cultureel Planbureau en de adviesgroep sociale vernieuwing van Binnenlandse Zaken in twee rapporten die vanochtend aan minister Van Thijn zijn aangeboden. De buurt veegt de straat, de werkloze verricht gesubsidieerd werk. Een nieuw kabinet mag de aandacht dan ook niet laten verslappen, zeggen de onderzoekers. Maar in de stad halen de bewoners de schouders op. Sociale vernieuwing, dat is toch het voetbalveldje om de hoek?

De Eindhovense wijk Woensel West is gebouwd in 1920, voor de arbeiders uit de fabrieken van lichtkoning Philips. De eerste golf van werkloosheid kwam in de jaren dertig, maar de recente reorganisaties bij Philips en vrachtwagenfabrikant DAF gingen aan de bewoners voorbij. “Mensen in Woensel West hebben generaties lang al geen baan meer. Wij maken daar een groter probleem van dan zij. Weet je wat de inwoners onlangs in een enquête als ergste probleem in de wijk aangaven? De hondepoep.”

Maatschappelijk werker L. van Hout haalt zijn schouders op. Woensel West heeft de afgelopen 74 jaar tientallen voorgangers van Van Hout voorbij zien trekken. “De wijk heeft maatschappelijk werk, opbouwwerk, buurtwerk, stadsvernieuwing en sociale vernieuwing gekend.” En wat heeft dat alles opgeleverd? “Ach”, zegt Van Hout, “sinds de sociale vernieuwing liggen de tuintjes en de straten er tenminste fatsoenlijk bij.”

De opgeruimde straten in Woensel West zijn vooral te danken aan de inspanning van de huurdersvereniging. Die spreekt mensen aan op hun rotzooi en bepaalt mede aan wie vrijgekomen huizen worden toegewezen. Ook heeft de vereniging een informatiewinkel geopend, die vier ochtenden per week open is. Tegenover de winkel heeft de politie na lang aandringen van de wijkbewoners een kleine politiepost geopend. Agenten houden 's ochtends spreekuur en lopen in de middag door de buurt.

En er is meer, zegt buurtwerker J. van den Biggelaar in het wijkcentrum. Onder zijn kamer joelen blanke en bruine peuters door elkaar heen - een multi-culturele peuterklas met een Nederlandse en een Turkse leidster. Sociale vernieuwing heeft geleid tot banenpoolers die klusjes in de wijk opknappen, het project 'hang- en sluitwerk' waarbij alle huizen van goede sloten worden voorzien en extra speeltuinen.

Dat sociale vernieuwing zo snel van de grond kon komen, heeft volgens Van den Biggelaar alles te maken met het miserabele verleden van de wijk. De mensen waren immers gewend aan dit soort projecten. “De bejaardenwoningen in Woensel West zijn verbouwd door werkloze jongeren uit deze buurt. Buurtwerkers hebben gezorgd voor de scholing van deze jongens. Dat project vond zeven jaar geleden plaats, lang voor de sociale vernieuwing geboren werd.”

Het fenomeen sociale vernieuwing is dan ook vooral “oude wijn in nieuwe zakken”, zegt de buurtwerker. “Maar het zal mij een rotzorg zijn hoe de overheid haar subsidies noemt, zolang ik het geld maar krijg. Door sociale vernieuwing hebben we projecten kunnen uitvoeren die al heel lang op de plank lagen.” Dat de buurt twee straten verderop niet weet wat sociale vernieuwing betekent, kan Van den Biggelaar evenmin deren.

“Sociale vernieuwing”, zegt het meisje achter de bar van koffieshop Meetpoint peinzend. “Is dat niet het voetbalveldje dat ze onlangs hebben aangelegd?” Ze vindt Woensel West een rotbuurt. Midden tussen de raamprostituées woont ze en als ze 's avonds op straat loopt, neemt ze voor de zekerheid haar hond mee. “Als er dan lastige mannen stoppen die vragen hoeveel ik kost, zeg ik altijd: met of zonder hond?”

Plotseling schieten de klanten in de bar weg, onder de pooltafel en achter de gokkast. Op straat verschijnen de twee wijkagenten. “Die ene met de snor is een viezerik, die moet mij hebben”, zegt een blonde jongen gejaagd. Het meisje lacht. “We doen hier toch niets illegaals?” Voor de volgende klant, een Marokkaan die met buitensporig veel bankbiljetten wappert, graait ze in haar strakke spijkerbroek en haalt een handvol hasj tevoorschijn. Een halve gram kost een tientje. De Marokkaan komt net van zijn werk in de slachterij waar hij als uitbeender werkt. “Geen Nederlander wil dat werk doen.” Hij heeft het naar zijn zin in Woensel West: goedkope huren, lekker rustig, “alleen een beetje veel allochtonen”.

Sociale vernieuwing heeft volgens Van den Biggelaar rust in de wijk gebracht. In de speeltuinen worden geen spuiten meer gevonden en het aantal inbraken is de afgelopen twee jaar drastisch gedaald. Dat problemen zich naar een andere wijk hebben verplaatst, noemt hij pech. “Dan wordt er in die dure middenklashuizen maar wat vaker ingebroken. Dat is niet mijn probleem.”