Concert van Peter Schat voor drie Amsterdamse carillons

AMSTERDAM, 14 APRIL. Zondagmiddag om 13.00 uur klinkt in het oudste deel van de Amsterdamse binnenstad de wereldpremière van Alarm, een compositie tegen racisme, extremisme en oorlogsdreiging voor drie beiaarden van Peter Schat. Alarm klinkt op de vermaarde Hemony-klokkespelen van het Paleis op de Dam, van de Oudekerkstoren en de Zuiderkerkstoren. Rond de Varkenssluisbrug over de Oudezijds Voorburgwal tussen Damstraat en Oude Hoogstraat zal het verkeer worden stilgelegd, zodat zoveel mogelijk stilte zal heersen op de plaats waar de drie beiaarden het best samen zijn te horen.

Componist Peter Schat woont zelf op de Oudezijds Voorburgwal, zodat hij al jarenlang de drie Amsterdamse beiaarden hoort. Volgens Schat is die situatie uniek: in geen andere stad ter wereld zijn er drie beiaarden zo dicht bij elkaar. Schat wordt ook gefascineerd door het feit dat de beiaarden de grootste muziekinstrumenten van onze planeet zijn en daarmee de “authentieke bijdrage van de Lage Landen vormen aan het muziekinstrumentenbestand van de wereld.”

De compositie van Schat heet officieel Alarm voor beiaard en luidklokken en is zijn opus nr. 40. Het werk is gebaseerd op Sweelincks variaties op de Franse versie van het liedje Wie gaat mee overzee?/ Houdt het roer recht./ Frisch blaast de wind langs de reê, Wie gaat mee overzee? Houdt het roer recht. Voorafgaand aan Alarm zullen de drie beiaardiers, Todd Fair, Bernard Winsemius en Arie Abbenes deze variaties van Sweelinck ten gehore brengen.

Het carillon van de Oudekerkstoren speelt de melodie van Sweelincks liedje op de hele uren via de speeltrommel. Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621) was een tijdgenoot van Gabrieli en Monteverdi en de belangrijkste Noord-Nederlandse componist van zijn tijd. Sweelinck was organist van de Oude Kerk en werd daar ook begraven. Sweelinck, die zijn vader als organist van de Oude Kerk was opgevolgd, werd zelf opgevolgd door zijn zoon Dirck. Het door Niehoff, Van Keulen en Jansz gebouwde orgel in de Oude Kerk dat Sweelinck van 1578 tot zijn dood bespeelde bestaat niet meer, het werd in 1724 vervangen door het nu nog aanwezige Vater-Müller-orgel.

Het is overigens niet de Nederlandse maar de Franse tekst op de melodie van Wie gaat mee overzee die Peter Schat heeft geïnspireerd tot Alarm als reactie op de toenemende etnische spanningen en de daaruit voortvloeiende oorlogsdreiging in de wereld. Die Franse tekst gaat over de oorlogsgod Mars: Est-çe que Mars, le grand Dieu d'alarmes que je vois?

De drie beiaardiers kunnen elkaar tijdens het spelen niet horen en staan daarom met elkaar in contact via zendertjes. Tijdens Alarm klinken ook de luidklokken van de Oude Kerk en de Zuiderkerk, het Paleis op de Dam heeft alleen een carillon. De uitvoering van Alarm is bedoeld als voorspel van een concert op alle ongeveer 350 beiaarden ter wereld, dat in 1995 plaatsvindt ter gelegenheid van de vijftigste herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog.