De Toekan en de fiscus

Veel fiscalisten kijken wat meewarig naar de opschudding over de frontale aanval van de fiscus op het Van der Valk-concern. Waarschijnlijk horen belastingdeskundigen niet tot de meest frequente bezoekers van de horecaketen; niet als gast en evenmin als adviseur. Familiehoofd Gerrit van der Valk heeft het niet begrepen op de producenten van juridische spinsels. Maar fiscalisten van de Belastingdienst, hebben het bij het concern helemaal verbruid. Vorige maand typeerde in deze krant de hoofdredacteur van het Valk Magazine deze overheidsdienaren als 'bleke types met een loden jas aan. Geen mensen die iets presteren, maar piepeltjes, knullen die in Leiden vier jaar de corpsbal hebben uitgehangen en nu Gerrit van der Valk wel even zullen aanpakken. Waar halen ze het lef vandaan?'

De vraag is serieus te nemen en de bijval die de 'Valken' kregen, duidt op een ongedacht grote aanhang van de bijbehorende ondernemersfilosofie. Hoe mooi is immers het succesverhaal van de in de praktijk gevormde ondernemer die de bemoeizuchtige en gulzige overheid te slim af is en zo zijn klanten extra grote porties kan opdienen? De aanval op de mythe getuigt niet zozeer van lef alswel van verantwoordelijkheidsbesef tegenover de loyale burgers en bedrijven. Andere grote horeca-ondernemingen als AC-restaurants, Postiljon-motels, Les Routiers en Ibis kennen een exploitatie waarbij het zwarte circuit niet wordt uitgebuit. Ze zijn niettemin een bron van werkgelegenheid, belastinggeld en prima maaltijden. Een morele overheidsverplichting bestaat ook tegenover de kleinere bedrijven in de horeca, die door de Belastingdienst steeds meer in het gareel worden gebracht. De actie Schuimkraag was jaren geleden niet meer dan een goede start. Daarbij werden geboekte inkopen en verkopen met elkaar in verband gebracht. Daarna volgde de actie Dienblad. Belastingambtenaren trokken er op uit om zelf 's-avonds in cafés en restaurants na te gaan hoe de zaken lopen en te noteren wie er werken. Die strategie blijft belangrijk terwijl met alweer een nieuwe actie, met de codenaam Dubbeltap, proefdraait. De actie wordt nu in Den Bosch gehouden en heeft alleen daar al door vergelijking van de gegevens bij de fiscus en het GAK tot de legalisering van honderden zwartwerkers geleid. Maar de fiscus mag niet volstaan met het aanpakken van de kleintjes. Hij moet ook bij een concern als Van der Valk illegale praktijken terugdringen. Een overheid die niet het lef zou heeft om dat te doen, is geen knip voor zijn neus waard.

Het eerste verweer van het aangepakte concern bestaat ondertussen niet uit een ontkenning of vergoelijking van misstanden, maar uit een aanval op een overheid die hardwerkende mensen geld afpakt. Van der Valk geeft daarmee primair een politieke signaal. De Haagse politici lijken ondertussen die boodschap net zo min op te vangen als voorheen de klachten die tot de opkomst van extreem rechts leidden. Het gaat om verschuivende grenzen van maatschappelijke solidariteit. Zo goed als het verhaal over de volheid van Nederland een voedingsbodem vindt, valt het Robin Hood-achtige ondernemerschap bij velen in de smaak. Niet alleen bij de Valk-dynastie en geestverwante ondernemers, maar ook bij scholieren, illegalen en studenten, die zwart netto loon preferen boven het recht op voorzieningen waar ze (nog) geen prijs op stellen en net zo goed bij gasten van de Toekan die het waarderen hoezeer ondernemer en personeel zich de benen uit het lijf rennen om hen te gerieven. 'Eerlijk werken voor je geld' staat dan tegenover het passief trekken van een uitkering. Zolang men maar de handen uit de mouwen steekt om zelf geld te verdienen, is het niet zo erg dat al doende wat regeltjes van de bemoeizuchtige overheid aan de laars worden gelapt. Het is verleidelijk voor politici om blind te blijven voor de opkomst van dit soort tendensen. Het onderkennen ervan dwingt tot nare maatregelen, bijvoorbeeld om het verschil tussen netto en bruto-lonen te verminderen, om uitkeringen af te knijpen, om mogelijkheden prijs te geven om waarden in de samenleving te beschermen. Dat druist in tegen de idealen van de achterban en beloften aan de kiezers. Maar zo goed als op het Binnenhof de taak ligt de vluchtelingenstroom in te dammen voordat er molotov-cocktails door de ruiten van opvangcentra vliegen, ligt in de bijval voor de anti-overheidshouding van Van der Valk, de opdracht de overheid enigszins te laten terugtreden. Zo'n terugtocht verloopt beter op basis van bewuste politieke keuzes dan als gevolg van een verkapte belastingopstand of van de opkomst van een Nederlandse Ross Perot.

    • Aertjan Grotenhuis