VS willen Russische ergernis bezweren

WASHINGTON, 12 APRIL. De Amerikaanse regering heeft gisteren geprobeerd de spanningen met Rusland over de NAVO-luchtaanvallen op de Bosnische Serviërs te bezweren. President Clinton en zijn kabinetsleden distantieerden zich in zekere mate van de twee luchtaanvallen door te zeggen dat niet zij, maar de Verenigde Naties verantwoordelijk waren voor de beslissing aan te vallen op grond van de resolutie van de Veiligheidsraad.

“Het is belangrijk om eraan te herinneren dat dit een VN-operatie is, die tot stand is gekomen toen de generaal van de Verenigde Naties luchtsteun aanvroeg”, zei de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher. “Wij doen niet mee aan de oorlog als strijdende partij”, zei de Amerikaanse minister van defensie, William Perry.

Clinton suggereerde gisteren na de tweede luchtaanval dat de Verenigde Naties verantwoordelijk waren voor het waarschuwen van Rusland over een luchtaanval in Bosnië. Hij zei ervan uit te gaan dat elk land met vredestroepen in Bosnië van tevoren was gewaarschuwd. Clinton probeerde “nauw samen te werken met de Russen” omdat zij een “belangrijke rol” spelen bij de vredesonderhandelingen. Er is intensief diplomatiek telefoonverkeer geweest tussen Washington en Moskou: Clinton met de Russische president Jeltsin, Christopher met zijn Russische collega Andrej Kozyrev en Perry met zijn Russische collega Gratsjov. Clinton heeft gisteren langdurig vergaderd met zijn nationale veiligheidsadviseurs.

Christopher merkte tijdens een persconferentie op dat de Russen op de hoogte konden worden gehouden door de Russische afgevaardigde in de staf van de VN-commandant van Bosnië, generaal Rose, die om de luchtaanval heeft gevraagd. “De Russen waren er dus bij in Sarajevo en begrepen wat er gebeurde. Ze hadden tenminste een kans om te begrijpen wat er gebeurde”, zei hij.

Minister van defensie Perry zei gisteren dat het niet mogelijk was iedereen voor een vergeldingsaanval te raadplegen. “De Russen waren niet van tevoren geraadpleegd maar de Britten, de Fransen en de Amerikanen evenmin”, zei hij. “Wij nemen de beslissing niet. We hadden de beslissing al genomen toen we in de Veiligheidsraad de resolutie aannamen.”

De voldoening in Washington over de bestraffing van de Serviërs was van korte duur. De Amerikaanse regeringsfunctionarissen hopen dat de Serviërs zich laten intimideren door de bombardementen. De mogelijkheid van trage, onbeheersbare escalatie die uiteindelijk inzet van grondtroepen nodig maakt, is de grootste angst van het Pentagon. En dan gaat het om een operatie die niet door Amerika wordt geleid.

Ook Christopher verraadde enige bezorgdheid. Hij wilde niet speculeren over de nabije toekomst. “We bezien dit van dag tot dag”, zei hij. Omdat de troepen van de Bosnische Serviërs rond Gorazde veel meer gespreid zijn opgesteld dan eerder rond Sarajevo, is er vanuit de lucht minder vat op te krijgen. Perry zei gisteren te hopen de Bosnische Serviërs door dreiging in het gareel te kunnen dwingen. “De NAVO heeft meer dan 100 vliegtuigen”, dreigde hij.

Commentatoren en waarnemers maken zich zorgen over een nieuw Somalië-scenario waarbij Amerika op de automatische piloot van de VN in een oorlog verzeild zou raken zonder daar ooit toe te hebben besloten. President Bush heeft de kwestie-Joegoslavië ver van zich afgehouden, bang als hij was in een militair moeras te belanden.

Lawrence Eagleburger, minister van buitenlandse zaken onder Bush, zei gisteren dat hij liever geen bombardementen had gezien. Nu die toch zijn uitgevoerd, zou Amerika volgens hem ook meteen vol gas moeten geven. “Geen schot voor de boeg maar een klap op het hoofd van de Serviërs”, bepleitte Eagleburger, zodat verdere escalatie voorkomen zou worden.

William Hyland, voormalig buitenlandmedewerker van president Nixon, zei te hopen dat de president en de minister van defensie meer direct betrokken zullen raken bij het conflict in Bosnië. “Amerika glijdt langzaam in een oorlog in de lucht, waar het een jaar lang uit had kunnen blijven”, zei hij. “Dit is echt een verschrikkelijke rotzooi. Na een jaar van besluiteloosheid brengen een Britse generaal en de secretaris-generaal van de VN, Boutros-Ghali, plotseling Amerikaanse vliegtuigen in de strijd op grond van een vage resolutie.”

Volgens Eagleburger verkeert Amerika “middenin een VN-operatie die onze capaciteit aan banden legt. Nu we er toch aan meedoen, moeten we het goed doen”. Als de oorlog escaleert moeten de VS een beroep doen op de Veiligheidsraad van de VN om het mandaat uit te breiden tot een oorlog op de grond. De vraag is of Rusland en China daar wel aan willen meewerken. “Het alternatief is dat Amerika met de NAVO eenzijdig moeten optreden en houd je dan maar vast”, zei Eagleburger.

    • Maarten Huygen