Navo valt posities van Serviërs aan; Doelen in enclave Gorazde geraakt

PAG.5 NAVO-ACTIE REDT GELOOFWAARDIGHEID OP NIPPERTJE / CLINTON DREIGT / SERVIERS NAMEN BEWUST RISICO; PAG.11 HOOFDARTIKEL

Twee NAVO-vliegtuigen hebben gisteravond doelen van de Bosnische Serviërs in de moslim-enclave Gorazde gebombardeerd, om hen te dwingen een eind te maken aan hun offensief. Het was de eerste luchtactie van de NAVO tegen gronddoelen in de Bosnische oorlog. Rusland is verontwaardigd omdat de actie niet tevoren met Moskou is besproken.

SARAJEVO, 11 APRIL. Twee F-16's van de Amerikaanse luchtmacht, afkomstig van de luchtmachtbasis Aviano in Italië, wierpen gisteravond even voor half zeven drie bommen af op een tank en een commandopost van de Bosnische Serviërs bij Gorazde. Beide doelen werden vernietigd. De Serviërs hebben gemeld dat bij de luchtactie “burgerdoelen” zijn getroffen en dat bij de aanval doden zijn gevallen. Na de luchtactie van de NAVO hebben de Serviërs hun beschieting van Gorazde geleidelijk gestaakt.

De actie in Gorazde was de eerste van NAVO-vliegtuigen tegen gronddoelen. Wel hebben NAVO-toestellen op 28 februari vier vliegtuigen van de Serviërs neergeschoten die het vliegverbod overtraden en heeft in februari een NAVO-dreigement met ingrijpen tot de demilitarisering van Sarajevo geleid.

De opdracht tot het bombardement werd gegeven door de VN-vertegenwoordiger in ex-Joegoslavië, Akashi, in overleg met secretaris-generaal Boutros-Ghali en op verzoek van generaal Sir Michael Rose, commandant van de VN-vredesmacht in Bosnië. Als reden werd opgegeven dat de VN-waarnemers in Gorazde gevaar liepen. In Gorazde bevinden zich acht VN-waarnemers en zeven verbindingsofficieren - vermoedelijk leden van het Britse elitekorps Special Air Service (SAS), die als doelaanwijzers hebben gefungeerd.

In een reactie spraken de Bosnische Serviërs van “een openlijke agressie tegen het Servische volk”. Zij ontkenden Gorazde te zijn binnengetrokken. De Serviërs besloten alle contacten met UNPROFOR te verbreken. Hun leider, Radovan Karadzic, gelastte een gesprek met de Amerikaanse bemiddelaar Redman af.

Pag.5: Bosnische Serviërs waren gewaarschuwd

De Bosnische regering bestempelde de luchtaanval als “een morele en politieke overwinning” van Bosnië, ook al kwam volgens Sarajevo de actie veel te laat: “Honderden mensen moesten sterven voordat de internationale gemeenschap in actie kwam. Dat is des te schandaliger omdat Gorazde door de VN tot 'veilig gebied' is uitgeroepen”, zo zei een woordvoerder van president Izetbegovic. President Clinton zei gisteren enkele uren na de aanval dat de aanval zonodig wordt herhaald; hij drong er bij de Serviërs op aan zich uit de enclave terug te trekken.

Van diverse kanten waren de Bosnische Serviërs zaterdag en gisteren gewaarschuwd dat ze bombardementen vanuit de lucht riskeerden als ze hun offensief tegen Gorazde zouden voortzetten. Alleen al gisteren liet generaal Rose hen tot drie keer toe telefonisch en per fax weten dat ze zouden worden aangevallen als ze hun offensief niet zouden staken. Zaterdag gaf de secretaris-generaal van de VN, Boutros Boutros-Ghali, de VN-vredesmacht UNPROFOR opdracht “alle beschikbare middelen, inclusief geweld” te gebruiken om de Serviërs te dwingen zich uit de enclave Gorazde terug te trekken. Vrijdag zei de Amerikaanse president Clinton dat het gebruik van geweld tegen de Serviërs “zeker niet moet worden uitgesloten”. Generaal Rose liet zich gisteren in dezelfde zin uit.

Ondanks die waarschuwingen zetten de Serviërs hun op 30 maart begonnen offensief tegen de enclave Gorazde onverminderd voort. Ze veroverden gisteren een groot deel van de Gradina, de strategisch belangrijke heuvel bij Gorazde, waar moslim-verdedigers bijna twee jaar hebben standgehouden. Ze drongen vervolgens door tot in de buitenwijken van Gorazde en bezetten met tanks en infanterie de zuidelijke voorsteden van de stad op de rechteroever van de Drina, van waaruit ze de moslims op de linkeroever beschoten. Daarbij werden ook het kantoor van de in Gorazde gelegerde VN-waarnemers en het ziekenhuis van de stad onder vuur genomen. Bij de bombardementen zouden veel doden zijn gevallen; volgens officiële cijfers zijn tot gisteren bij het Servische offensief 103 doden en 430 gewonden gevallen.

Gistermiddag meldden de VN-waarnemers en de staf van de VN-hulporganisatie UNHCR vanuit Gorazde dat paniek zich meester had gemaakt van de inwoners van de stad. Honderden vluchtelingen uit door de Serviërs veroverde dorpen in de buurt stroomden de stad binnen met berichten over wreedheden. In de enclave bevonden zich voor het Servische offensief 65.000 moslims; van hen zaten er dertigduizend in de stad Gorazde. Dit aantal is de afgelopen tien dagen met duizenden gegroeid. Gisterochtend meldde radio-Sarajevo dat de Serviërs bij hun opmars chemische wapens hadden ingezet; dit bericht werd later door de VN tegengesproken als “propaganda” van de moslims. De Serviërs zouden rookbommen hebben afgevuurd om doelen voor hun artillerie te markeren.

Gisterochtend werd duidelijk dat de VN in samenwerking met de NAVO een actie tegen de Bosnische Serviërs voorbereidden. Generaal Rose, opperbevelhebber van de VN-vredesmacht in Bosnië, onderbrak in Split een reis naar Brussel en keerde naar Sarajevo terug. Voor hij de Kroatische havenstad verliet om in Sarajevo met VN-afgezant Akashi en zijn staf te overleggen zei hij dat luchtacties tegen de Serviërs “wellicht nodig” zijn.

Gisteren liepen bestandsbesprekingen tussen de Bosnische Serviërs en de moslims op niets uit. Het overleg werd voor een periode van 48 uur geschorst. De Serviërs eisten een permanent staakt-het-vuren op het hele grondgebied van Bosnië-Herzegovina. De moslims wilden niet verder gaan dan een tijdelijk bestand. Volgens bij het overleg betrokken diplomaten zijn de moslims bang dat een permanent bestand de frontlijnen bestendigt en de verdeling van Bosnië langs etnische lijnen bekrachtigt. (Reuter, AP, AFP)