'Degenen met hersens zijn eruit getrapt'; De lijst van de CENTRUMDEMOCRATEN

Opiniepeilingen wijzen erop dat de Centrumdemocraten (CD) de winst, die ze boekten bij de gemeenteraadsverkiezingen, bij de Tweede-Kamerverkiezingen op 3 mei zullen prolongeren. Janmaat, nu nog als enige CD'er in de Kamer, kan volgens de peilers rekenen op het gezelschap van twee tot zes partijgenoten. Een portret van de potentiële Kamerleden Schuurman, Zonneveld, Elsthout en Giesen.

Opvallend is het hoge oud-PvdA-gehalte onder de meest trouwe volgelingen van partijleider Janmaat die kans maken op een Kamerzetel. W. Schuurman, C. Zonneveld, W. Elsthout en M. Giesen, achtereenvolgens de nummers twee, drie, vier en vijf op de kandidatenlijst voor de Tweede-Kamerverkiezingen, zijn lid geweest van de PvdA maar keerden de partij de rug toe vanwege het 'anti-Nederlanderbeleid', zoals ze het zelf noemen. Wat ze daaronder verstaan, blijft onduidelijk. Schuurman: “Nou, dat is toch niet zo moeilijk? Gewoon, het anti-Nederlanderbeleid.” Ook aandringen helpt niet: “Nou, zoals ik het zeg, en geen andere kant.”

Schuurman (50) is vooral bekend als de blonde vrouw in de rolstoel die meestal in het gezelschap van partijleider Janmaat verkeerd. In Den Haag is ze sinds 1989 raadslid. Al bijna tien jaar zit Schuurman in het dagelijks bestuur van de CD, in '87 werd ze gekozen tot partijsecretaris. Met de partijleider, die tevens haar partner is, vormt ze het 'echtpaar Ceausescu', zoals ze volgens ex-CD'er A. Vierling binnen de partij worden genoemd. “Ze hebben iedereen met een beetje hersens eruit getrapt”, zei hij een paar jaar geleden. “Het zit vol idioten.”

Wil Schuurman groeide op in een communistisch gezin in Amsterdam. Van de CPN stapte ze over naar de PvdA, om zich daar wegens het niet nader verklaarde anti-Nederlanderbeleid snel uit de voeten te maken. Als huisvrouw kwam ze via de Centrumpartij, toen nog geleid door Janmaat, bij de CD terecht. Bij de verstoring van een vergadering van CD en CP, door anti-fascisten in het Betuwse dorp Kedichem in maart 1986, verloor ze een been. Sinds 1990 is ze lid van de Haagse gemeenteraad, mét taxichauffeur Jan Stoops, die ze tijdens de revalidatie na haar beenamputatie leerde kennen. In de nieuwe raad heeft de CD vier zetels. Als Schuurman in de Kamer gekozen wordt, zal ze de raad verlaten.

Schuurman, ooit werkzaam op de verkoopafdeling van Beiersdorf (“U weet wel, van Hansaplast en Nivea”) en als verkoopster in modezaak de Bonneterie, stemde de afgelopen jaren als enige in de raad onder meer tegen de vestiging van een dierenasiel, tegen subsidiëring van het Haags Milieu Centrum en tegen de bouw van een kinderdagverblijf. Dat laatste gebeurde volgens Schuurman “omdat de CD tegen alle voorstellen is die een verdere ondermijning van het gezinsleven tot gevolg hebben”. Zij stemde ook tegen een geldlening om een pand geschikt te maken voor bewoning door gehandicapte asielzoekers. “Ik kan mij niet goed voorstellen dat je ook al gehandicapte asielzoekers hebt, en dat die om welke reden dan ook hun land moeten verlaten”, verklaarde ze.

Nazi-sympathieën zijn Schuurman niet vreemd. Zo was ze aanwezig bij de dodenwake van het CD-lid Piet Zeller, een ex-WA-man en SS'er die onder een hakenkruisvlag begraven wilde worden. Ook NSB-weduwe Rost van Tonningen en NVU-leider Joop Glimmerveen brachten Zeller de laatste eer.

Tegen Schuurman zijn verschillende aanklachten ingediend in verband met haar uitspraken in radio- en tv-uitzendingen van de CD. Onlangs is ze gedagvaard wegens uitlatingen over criminele Surinaamse en Antilliaanse jongeren en over Bosnische vluchtelingen: “Neem de oorlog in Bosnië. Nu zijn er opeens 20.000 islamitische vrouwen die allemaal verkracht zouden zijn. Niemand weet of het waar is. De CD zet grote vraagtekens bij die verhalen. Maar Kooijmans is nog geen minister of hij staat al te roepen dat Nederland voor opvang moet zorgen. Nou ja, als die vrouwen niet verkracht zijn, kan het altijd nog hier in de oude wijken gebeuren. Aan nog meer islamitische vrouwtjes is geen behoefte.” Saillant detail is dat Schuurman zich op 20 april - de geboortedag van Hitler - voor de rechtbank in Den Haag moet verantwoorden voor haar uitspraken. Zij wordt bijgestaan door partij-advocaat mr. L. van Heijningen, de voormalige advocaat van oorlogsmisdadiger Pieter Menten. In 1986 werd Schuurman in een civiel-rechtelijke procedure veroordeeld tot rectificatie wegens fraude met handtekeningen bij verkiezingen.

Haar zoon, Edwin Karselius, werkzaam op het partijbureau, is de laagst genoteerde kandidaat (nummer 29) voor de CD bij de Kamerverkiezingen. Hij en zijn vriendin van buitenlandse afkomst, zorgden ervoor dat Schuurman eind vorig jaar grootmoeder werd van een gekleurd kind. In haar vrije tijd bezoekt Schuurman de schietvereniging Lisse, wekelijks CD-trefpunt, met tal van (soms zwaar) criminele figuren, zoals Nico Bodemeijer, de moordenaar van de Antilliaanse Kerwin Duijnmeijer (1983).

Als Schuurman straks gekozen wordt, wil ze wel Verkeer en Waterstaat gaan doen, zegt ze. Waarom? “Gewoon, dat vind ik erg leuk. Daarom. Je vindt een onderwerp leuk of je vindt het niet leuk.”

Cor Zonneveld (39), nummer drie op de CD-kandidatenlijst, is administrateur. Hij heeft in Schiedam, waar hij al sinds 1990 gemeenteraadslid is, een eigen “administratiekantoortje”. Als potentieel Tweede-Kamerlid heeft hij belangstelling voor financiële en belastingtechnische aangelegenheden, sociale wetgeving en “alles wat daarbij hoort”. Bij de verkiezing van een nieuw hoofdbestuur aan het eind van het jaar zal volgens hem “uiteraard worden voorgesteld mij penningmeester te maken”. Zonneveld is al penningmeester van een aantal aan de CD gelieerde stichtingen. Als hij gekozen wordt zal hij, net als Schuurman in Den Haag, de raad verlaten.

Zonneveld kwam in 1990 in de raad als vervanger van de Utrechter Vierling, die bij de voorlaatste gemeenteraadsverkiezingen in Schiedam gekozen werd maar niet aan de verhuisplicht voldeed. Als raadslid deed Zonneveld niet veel meer dan de belofte afleggen bij het begin van het raadslidmaatschap. Opvallend is dat er nauwelijks een peil te trekken is op het stemgedrag van de CD'ers in de raad; dat is erg inconsequent. Ze zijn het al gauw met iets eens, behalve als het om minderheden gaat. “Ze prepareren zich niet op vergaderingen, ze zitten er maar een beetje bij en hebben absoluut geen idee waar het over gaat”, zegt een CD-watcher van het lokale anti-discriminatiebureau in Schiedam. “Als ze worden aangesproken op hun ideeën, hebben ze geen verweer.” Hij moet hun wel nageven dat ze een nette indruk maken. “Sinds ze in de raad zitten, dragen ze een stropdas, een colbert en een nette broek.”

Ongeveer vijf jaar lang was Zonneveld PvdA-lid, net als zijn fractievoorzitter in de raad. Beiden volgden als PvdA'ers “wat kadercursussen”. Bij gebrek aan realiteitsgehalte van de partij zegden ze hun lidmaatschap op. “Ook het minderhedenbeleid zoals dat speelde bij de PvdA lag niet in onze lijn. Wij zijn rechtlijniger, dus we waren daar niet op onze plaats.”

Wim Elsthout (30) is de jongste kandidaat in de top vijf van Kamerkandidaten. Deze CV-installateur zonder schooldiploma zit al vier jaar in de gemeenteraad van Haarlem en in de Provinciale Staten van Noord-Holland. Behalve de gedoodverfde opvolger van Janmaat is hij de hoogst genoteerde kandidaat met een strafblad.

Elsthout dankt zijn strafblad aan wat Janmaat een ludieke grap noemde; een ingezonden brief die hij in 1987 naar het Haarlems Dagblad stuurde. Daarin pleitte hij er voor hondepoep in de stad op te laten ruimen door Turken en Marokkanen, “want de werkloosheid onder deze groepen is schrikbarend hoog en ze zijn hier immers gekomen voor het vuile werk”. Het kwam hem te staan op een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee weken en een boete van 500 gulden. In hoger beroep, tot aan de Hoge Raad, werd dat vonnis bevestigd.

Toenmalig commissaris van de koningin in Noord-Holland drs. R.J. de Wit tikte Elsthout in 1991 op de vingers omdat de CD voor het werven van leden misbruik had gemaakt van een telefoonnummer in het provinciehuis. Overigens wordt Elsthout daar zelden gesignaleerd. In de raad, waar hij eveneens sporadisch aanwezig is, werd hij vorig jaar gekritiseerd door burgemeester Schmitz. Over een project dat criminele jongeren op het rechte pad moet helpen, zei Elsthout dat daarmee de misdaad wordt beloond. “U kiest ervoor de jongeren te laten vallen, u kiest voor hard tegen hard”, aldus Schmitz, wiens reactie paste in de strategie van de Haarlemse raad om de CD'er niet langer dood te zwijgen maar zo nodig van repliek te dienen.

R. Bakker, CDA-fractieleider in de Haarlemse raad en vanaf morgen weer gewoon raadslid, schetst de werkwijze van zijn collega: “Het typerende voor de man is dat hij zich uiterst passief opstelt. Hij voert vooral het woord over buitenlanders, uitsluitend in de eerste termijn.” Belastingen moeten worden verlaagd of worden afgeschaft, zoals de hondenbelasting. Dat geld gaat toch maar naar 'zogenaamde anti-fascisten en zogenaamde vredesactivisten', schreef Elsthout in zijn ingezonden brief in het Haarlems Dagblad. Bakker verdenkt hem ervan dat hij teksten oplepelt die op het CD-partijbureau zijn 'voorgeprogrammeerd' en die “juridisch gezien altijd haarfijn kloppen”.

Nauwe contacten heeft Elsthout met geestverwanten in Frankrijk en België. In 1987 beweerde hij aan de vooravond van een CD-demonstratie, die verstoord dreigde te worden door anti-fascisten, dat hij gemakkelijk bijstand uit Frankrijk kon krijgen. “Als we willen, komen er zo honderden Fransen bij ons een ordedienst vormen.” In zijn jeugd opereerde Elsthout nog links in het politieke spectrum, als lid van de Jonge Socialisten (JS). Maar kort nadat hij op een weekendbijeenkomst van JS tegen verrechtsing had ontdekt dat hij zelf rechts was, rond 1980, wendde hij zich tot de net opgerichte Centrumpartij.

Mart Giesen (52) is een keuringsarts uit Zoetermeer en nummer vijf op de landelijke lijst. Hij was in 1984 een van de oprichters van de CD. Dit ex-lid en oud-secretaris van de Centrumpartij is sinds '91 lid van Provinciale Staten van Zuid-Holland. PvdA-Statenlid A.J. Peters omschrijft hem als een man die een verknipte, zielige en gefrustreerde indruk maakt. Hij keurt 'incidenteel' en geeft nog wel eens les aan aanstaande vakgenoten, “maar dat zijn persoonlijke zaken die ik buiten de politieke verantwoording wil houden”. In de Tweede Kamer zou hij zich graag storten op buitenlandse politiek, sociale zekerheid en binnenlands bestuur.

Sinds enkele maanden gaan Statenleden met hem in debat. Peters: “Het gaat altijd maar over één ding, de buitenlanders, en hij bedient zich daarbij van platte en onjuiste argumentatie. Een goed debat krijg je nooit.” Giesens pleidooi om de grens voor asielzoekers te sluiten, als oplossing voor de woningnood, kwam hem een jaar geleden te staan op een uitbrander van commissaris van de koningin S. Patijn: “De Centrumdemocraten leveren geen enkele bijdrage aan het oplossen van de woningnood, maar hitsen alleen bevolkingsgroepen tegen elkaar op. Zondebokken zoeken voor de problemen waarmee we hebben te kampen is de oplossing niet.”

Juist in Giesen ziet PvdA-Statenlid Peters een bijzondere kandidaat voor de Tweede Kamer. “Hij is academicus, afgestudeerd arts, dus je mag aannemen dat hij redelijk kan nadenken. In mijn ogen is dat het gevaarlijke soort.”