Monaco

De Engelse grootmeester John Nunn liet zich laatst in een toernooiverslag ontvallen dat schakers in hotels lang niet altijd het gevoel wordt gegeven dat ze daar welkom zijn. Het probleem is al eerder opgemerkt. Nog goed herinner ik me een artikel van Donner over een zonetoernooi in Marbella, waar de hotelbaas de eettafel van de schakers met een groot kamerscherm aan het gezicht van de andere gasten had onttrokken. Donner had er alle begrip voor dat de nette mensen het stuitende tafereel van etende schakers bespaard moest blijven.

Toch zijn het vriendelijke en vreedzame mensen, de schakers. Een beetje introvert. Terughoudender dan de rest van de bevolking in de omgang met het andere geslacht. Misschien iets meer dan de doorsnee-mens geneigd tot somberheid, maar een significante correlatie valt hier niet aan te tonen. U ziet dat ik het niet uit mijn duim zuig, maar af ga op een echte psycholoog, Enno Heyken, die het onderzocht heeft en er een boekje over schreef, Leistungs- und Interessenentwicklung bei Schachspielern. Opmerkelijk wat er allemaal onderzocht wordt. Voor de schaakstudie blijken snel wisselende sexuele contacten niet schadelijk te zijn, maar er dreigt de klad in te komen als de vaste partner zich aandient. Heyken heeft ook nog geprobeerd om het Oedipus-complex bij schakers te onderzoeken, maar hij kon het niet vinden. Castratieangst van vader ober kan het dus niet zijn waardoor de onvriendelijkheid van het hotelpersoneel tegenover schakers wordt veroorzaakt, maar het verschijnsel bestaat, en misschien is de simpelste verklaring die van Hans Bouwmeester, die bij ieder toernooi in het buitenland in afwachting van de eerste maaltijd de illusieloze woorden sprak: “Je moet bedenken, we zitten hier natuurlijk op gereduceerd tarief.“

Meer dan welkom zijn de schakers in het hotel in Monaco waar het jaarlijkse Amber-toernooi wordt gespeeld. Het schijnt er een waar luilekkerland te zijn. De heerlijkste spijzen, de fijnste dranken en de zachtste bedden zijn bestemd voor de gasten van schaaksponsor Joop van Oosterom. En het is een ontspannen toernooi. Zonder de pijn en de angst die bij gewone toernooien horen. Een blindschaakpartij met iets meer dan een halve minuut bedenktijd per zet is ongetwijfeld inspannend, maar de verliezer hoeft zich na afloop niet te kwellen met het waandenkbeeld dat de nederlaag onnodig was. Een snelschaakpartij gaat zoals hij gaat. Een gewone partij ook, maar daar is meer ruimte voor de illusie dat het ook anders had kunnen gaan, in een alternatieve fantasiewereld waarin je zelf altijd op je best bent en de tegenstanders even feilbaar als in het echte leven.

Een dag voor het eind stond Anand bovenaan met 15,5 uit 20, (10 rapidpartijen, 10 blindpartijen) gevolgd door Kramnik 14,5, Ivantsjoek 13,5, Kamsky 12,5 en Karpov en Judit Polgar 10,5. De laatste ronde was donderdag, maar het lukte me niet om de einduitslag te achterhalen. “Het is de laatste dag, dus ze zijn allemaal dronken,“ zei de receptioniste van het hotel goedgemutst. Daar zijn de schakers welkom. Een verre stem riep dat Anand het toernooi gewonnen had. Hoe dan ook, ik vond dat Kramnik de mooiste partijen speelde.

Wit Ivantsjoek - zwart Kramnik, rapidpartij (niet blind)

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 Lf8-e7 8. 0-0-0 0-0 9. Pd4-b3 Dd8-b6 10. f2-f3 Tf8-d8 11. Kc1-b1 Db6-c7 12. h2-h4 a7-a6 13. Dd2-f2 b7-b5 14. Lg5-e3 Ta8-b8 15. g2-g4 Pc6-e5 16. g4-g5 Pf6-d7 17. h4-h5 b5-b4 18. Pc3-e2 a6-a5 19. g5-g6 a5-a4 Bijna symmetrisch trekken de spelers ten aanval. Ooit zal het spel zo diep onderzocht zijn dat we zullen weten wie hier de wedloop hoort te winnen, maar gelukkig is het nog niet zo ver. Kramnik heeft met zwart zeer veel ervaring in dit soort stellingen en in de practijk is hij het meestal die het eerst komt. 20. Pb3-d4 Pd7-c5 21. g6xf7+ Kg8xf7 22. Pe2-f4 Le7-f6 23. Pd4-b5 Dc7-e7 24. Lf1-e2 b4-b3 25. c2xb3 a4xb3 26. a2-a3 Pc5-a4 27. Td1-d4 Pa4xb2 Over zo'n offer hoeft niet lang nagedacht te worden. De consequenties zijn natuurlijk in een rapidpartij onberekenbaar, maar dat geeft niet. Het initiatief is veel waard, meer nog dan in een partij met normale bedenktijd. 28. Kb1xb2 Pe5-c6 29. Th1-c1 Lc8-d7 30. Pf4xe6 Dit lijkt een harde klap te zijn. Zwart kan het paard niet met dame of koning nemen wegens 31. Lc4, en ook niet goed met de loper wegens 31. Txc6. 30...Td8-c8 Maar na dit kalme antwoord blijft wit zitten met een moeilijk te behandelen stelling. Hij staat een stuk voor, maar drie van zijn eigen stukken hangen in de lucht en goede zetten zijn in de korte tijd die hem ter beschikking staat moeilijk te vinden. 31. Pe6-c7 Pc6xd4 32. Pb5xd4 Niet eenvoudig in een snelschaakpartij. Meer voor de hand ligt 32. Lxd4, maar dan heeft zwart 32...Lxb5 33. Pxb5 Txc1 34. Kxc1 Txb5 35. Lxb5 Dc7+ (35...Lxd4 36. Dxd4 Dg5+ 37. Kb2 Dxb5 is niet goed voor zwart) 36. Kd1 Dc2+ 37. Dxc2 bxc2+ 38. Kxc2 Lxd4 met remise. Misschien had wit dit moeten doen. 32...d6-d5 Opent de diagonaal naar a3. 33. Le2-a6

DIAGRAM 1

33...Tb8-a8 Mooi. In plaats van de aangevallen toren weg te halen, zet Kramnik er nog een in. Wit kan beide torens moeilijk nemen. 34. Lxc8 verliest direct na 34...Dxa3+ en 34. Pxa8 Txa8 35. De2 Dd6 ziet er ook goed uit voor zwart. 34. Df2-e2 De7-d6 35. f3-f4 Wit kan al zijn hangende stukken niet meer veilig bergen en verliest materiaal. 35...Tc8xc7 36. Tc1xc7 Lf6xd4+ 37. Le3xd4 Dd6xc7 38. Ld4-e5 Dc7-c5 39. Le5-c3 Ld7-c8 40. De2-g2 Ta8xa6 41. Dg2xg7+ Kf7-e8 42. Dg7-h8+ Dc5-f8 43. Dh8-e5+ Df8-e7 Wit gaf op.

Het inzicht dat mopperen over gemiste kansen dwaas is, is nooit aan Karpov besteed geweest. Diepe verontwaardiging maakt zich van hem meester als de tegenstander een gelukje heeft gehad. In het volgende geval zou het hem moeilijk kwalijk genomen kunnen worden als hij van woede brieste en tierde.

DIAGRAM 2

Wit Karpov - zwart Kramnik, rapidpartij.

Min of meer toevallig heeft wit een stuk in de schoot geworpen gekregen en Kramnik kan nu alleen nog een beetje schwindelen. 33...Ph4-f5 34. Ld4-c5 Dd8-c7 35. e5xf6 Nu zou zwart na het normale 35...g7xf6 slechts heel vage compensatie voor zijn stuk hebben. Hij doet nog een desperate poging om verwarring te zaaien. 35...Lc6xf3 36. f6xg7 Dc7xc5+ 37. Td2-f2 Kf7-g8 38. Ld1-c2?? En het lukt. Na het simpele 38. Lxf3 Txf3 39. Pe4 had zwart op kunnen geven, want wit dreigt niet alleen 40. Pxc5, maar nog erger 40. Pf6+. 38...Th3xh2 Nu is wit opeens verloren, want na 39. Kxh2 Dxf2+ gaat hij mat. 39. Dg5-d8+ Kg8xg7 40. Dd8-d7+ Pf5-e7 Wit gaf op.