Hollands Dagboek: Heiko Wierenga

H. Wierenga, geboren op 6 maart 1933 te Borger (Dr.), studeerde notarieel recht te Utrecht. Van 1955 tot 1967 was hij kandidaat-notaris te Utrecht en Doorn, van 1967 tot 1977 lid van de Tweede Kamer voor de Partij van de Arbeid en vanaf september 1977 burgemeester van Enschede, een functie die hij per 1 april jongstleden neerlegde. Heiko Wierenga was voorzitter van de commissie die het rapport over de IRT-affaire samenstelde, dat afgelopen donderdag leidde tot discussie in de Tweede Kamer.

Vrijdag 1 april

Op die dag ging ik om 01.00 uur naar bed (wij noemen dat gewoon donderdagavond laat). Het was een wat onwezenlijk gevoel. Ik was ineens: zonder beroep. Ik ben met ingang van heden met de VUT. In bed heb ik nog wat liggen filosoferen over het begin van dit nieuwe leven. Mijn vrouw Bertie en ik stellen ons er veel van voor. Sommige dingen staan vast: gezonder leven, meer sport (golf), genieten van muziek, literatuur, beeldende kunst, reizen, alles in het besef dat de wereld nog zoveel moois biedt. Een sabbatical year om vorm te geven aan deze nieuwe levensfase, die nieuw moet zijn en waarbij geen sprake is van een bestuurder in een lagere versnelling. In slaap gevallen, uitgeslapen en de telefoon begon te rinkelen. Ik heb een haat-liefde-verhouding met dat ding. Doe veel zaken per telefoon, word dus ook vaak gebeld, zeker nu de IRT-zaak vele journalisten weer bezig houdt. Na vier uur gebeld worden er zelf bellen gaat de stekker eruit en geniet ik van de eerste vrije dag. Geen burgemeester van Enschede meer, met spijt, maar wel een prettig gevoel.

Zaterdag

De dag begonnen met lezen van alles wat de laatste dagen is gepubliceerd over de IRT, nota's nogmaals gelezen in het besef dat wij toch nog wat extra uitleg moeten geven. Tweede Paasdag vergadert de onderzoekscommissie in alle rust, zo spreken wij af. 's Middags met vrienden naar een van mijn favoriete schilders. Hij woont en werkt in Twente. Jan te Wierik schildert in een zeer eigen stijl. Fantasiefiguren, dieren of mensen, met dominante ogen, soms lieflijk, soms demonisch, dan weer poëtisch. De primaire kleuren worden intens gebruikt en maken alles tot een prachtig kleurenpalet. Het doet denken aan de Cobra-groep, aan Miro, maar het is het niet, het is authentiek Jan te Wierik. Na enige tijd terug naar Enschede met een paar werken. Mooi! 's Avonds de catalogi van Sotheby en Christie's bestudeerd voor de veilingen eind deze maand van schilderijen van de vorige en begin deze eeuw. Een aantal juwelen van schilderstukken zitten er bij. Mooie schilderijen uit die tijd zijn schaars en dus duur. Alleen te betalen voor drugshandelaren denk ik dan, maar dat is mijn tic van de IRT-affaire. Desalniettemin verheug ik mij op de kunstveilingen.

Zondag

Eerste Paasdag

Het paasverhaal zegt mij eigenlijk niets. De opstanding uit de dood is overigens wel een van de essenties van het Christendom. Het Christendom is wel de godsdienst waar ik mij mee verbonden voel, zeker als ik in Israël op die plaatsen ben waar Hij predikte en in die streken waar Hij rond trok.

Niet naar de kerk dus, maar voor het eerst naar de nieuwe golfbaan hier in Enschede. Een op een landgoed aangelegde, prachtig gelegen baan. Golf is een moeilijke sport, waarbij sommigen uiteindelijk de moed maar opgeven en een sport waar anderen compleet aan verslaafd raken. We zien het allemaal wel. De eerste acht lessen zijn besproken.

Twente is bekend om het mooie landschap. Dit landschap is kleinschalig van aard, met veel houtwallen, kleine of grotere bospercelen en akker- en weidegrond, soms onderbroken door relatief kleine percelen woeste grond. Het zogenaamde coulissenlandschap, gecreëerd door de kleine, nijvere Twentse boer. Een tweede facet van dit terecht geroemde landschap zijn de landgoederen. Een enkele keer eigendom van de oude adel, doch meestal gesticht door de eigenaren van de vele Twentse textielfabrieken. Zo'n landgoed, meestal bestaande uit bos-, weide- en akkerbouwgrond, in de huidige tijd rendabel maken is een hele kunst. Een, overigens kostbare, golfbaan aanleggen is een mogelijkheid het rendement te verhogen. Wel is dan een goede samenwerking nodig tussen de eigenaar van het landgoed, een aantal bedrijven uit de regio die medefinancier willen worden en de gemeentelijke overheid. In Twente, en met name in Enschede, is men op dit punt coöperatief. In deze ruim 148.000 inwoners tellende stad is het public-private-partnership realiteit. Als het bedrijfsleven en de gemeente vinden dat er een concertzaal moet komen of een nieuw voetbalstadion of een golfbaan, dan slaat men de handen ineen en dan komt het er. Prima mentaliteit en een fijne sfeer om als (ex-)burgemeester in te werken. Het resultaat van veel inspanningen bij de golfbaan 't Sybrook mag er zijn. De natuur en de spelers zijn de winnaars.

Maandag

Op Paasmaandag om half acht opstaan kan ik niet anders kwalificeren dan beestachtig vroeg. Maar het moest, want de 'commissie Wierenga' vergaderde om tien uur en dan moet ik om kwart over acht weg. Precies op tijd in Utrecht. Ik trof vijf personen aan, allen in goede stemming, die ik twee maanden geleden - op één na - nog niet kende. Inmiddels is het een hecht team. Carel Bleichrodt, raadsheer bij de Hoge Raad der Nederlanden, is lid van de commissie. Hij is een scherpzinnig jurist, ondervraagt personen grondig om achter de waarheid te komen, is soms vrij explosief als hij onrecht constateert, maar ziet gelukkig de humor van vele situaties in. Op zijn lidmaatschap van de commissie heb ik sterk aangedrongen omdat ik hem een voortreffelijke man vind.

Een tweede commissielid dat ik aantrof is Hans Rademaker, generaal-majoor b.d., oud-commandant van het Wapen der Koninklijke Marechaussee. Zo iets klinkt uiterst gewichtig en deftig, maar hij is als persoon bescheiden, vriendelijk en ijverig (hij offerde zijn vakantie op voor het commissiewerk). Een man uit het goede hout gesneden.

Het derde lid is Wim Schipper, Staatsraad in buitengewone dienst. Geboren in Noord-Holland, wonend in Utrecht en toch een wat Bourgondisch type. Lacht veel, ziet kortom de goede dingen van het leven wel zitten. Het behoeft eigenlijk geen betoog dat hij begiftigd is met veel verstand en wijsheid en hij was dan ook een invloedrijk lid van onze club.

Wij kunnen amper zinnig vergaderen als onze secretarissen er niet zijn. Die waren er gelukkig dan ook. Richard Gerding, officier van Justitie, die vaak, als wij in onze discussie dicht bij de conclusie waren, even 'als bijdrage voor de discussie' opmerkte... Er kwam dan een haarscherpe, analytische opmerking die onze discussie nieuwe impulsen gaf. Beter gezegd, hij haalde ons even onderuit. Als je iets moet doen wat te maken heeft met de Politie wordt er altijd iemand toegevoegd door Justitie (Gerding) en door het ministerie van binnenlandse zaken, in dit geval - ook als secretaris - Gerard Roes. Een prima man. Hij heeft een opmerkingsgave voor leuke en gekke uitspraken en versprekingen van de door ons gehoorde personen die uniek is. Wij stimuleren hem om dit in een boekje samen te vatten, dat u dan in de loop van dit jaar als het geschenk tijdens de boekenweek ontvangt.

Daar zaten we dan op Paasmaandag. We begonnen met goed nieuws van Gerard Roes: de eerste druk van het rapport is volledig uitverkocht. Belangstelling genoeg dus, waardering voor ons werkstuk en uiteraard ook kritiek. In zo'n korte tijd een rapport schrijven, met een onontkoombaar geheim deel over de meest gevoelige onderwerpen, houdt ook risico's in. Er komen geheime gegevens naar buiten, die bij velen nieuwe vragen oproepen. We moeten iets uitleggen, dat staat vast. We besluiten een brief te schrijven aan onze opdrachtgevers, de ministers van justitie en binnenlandse zaken. De brief moet morgen gereed zijn en gepubliceerd worden. Ik stel de beide bewindslieden van ons voornemen telefonisch op de hoogte. Het worden weer twee boeiende gesprekken.

's Avonds gasten bij de avondmaaltijd gehad. Bertie kookt goed en haar broer en een nicht kwamen meegenieten. Leuk, ontspannend gepraat over alles en nog wat. Het is fijn om thuis gasten te ontvangen. Bij het weggaan moest de auto eerst sneeuwvrij gemaakt worden. Twee à drie centimeter was er wel gevallen. U weet het: april doet wat hij wil.

Laat naar bed met dat onbestemde gevoel: is er nu iemand die ons bij die gehele affaire van het Interregionaal Rechercheteam (IRT) - waarover zoveel gesproken en geschreven is - te slim af is, die saillante informatie achterhoudt, die een dubbelrol speelt? Daarom nu maar lekker slapen en morgen: alert weer op.

Dinsdag

Bij een vertrek behoren afscheidsinterviews, althans, dat is de mening van de media. Iemand met een publieke functie - zoals een burgemeester - ondergaat dat, al of niet met gemengde gevoelens. Mijn gevoelens waren positief, hetgeen veel, zo niet alles, te maken had met de lovende teneur.

Vanochtend kwam Elsevier voor het zestiende interview (heb ik gewoon even in de agenda nageteld). Interview-technisch gezien het klapstuk. De erudiete in Antwerpen woonachtige Belg H. Camps vroeg, poneerde stellingen, citeerde beroemdheden en flitste door mijn leven heen. Voor mij een boeiende ochtend en ik hoop dat ik voldoende heb laten zien van mezelf om de interesse op te roepen van de lezer. Wij wachten maar af.

De brief van de Bijzondere Onderzoekscommissie IRT was om half vijf voor verzending gereed. We wilden, mede in verband met diverse perspublikaties, wat nadere uitleg geven. Hij ging in de eerste plaats over onze stelling dat de opheffing van het interregionale rechercheteam niet het gevolg was van de veel besproken werkmethodiek. Allen die een verklaring daarover hebben afgelegd tegenover de commissie, deelden die mening. Ook de Amsterdammers, met uitzondering van de toenmalige burgemeester. Na onze verontrusting nog eens uitgesproken te hebben over het bewust laten lekken van gevoelige informatie - hetgeen veel zegt over degenen, die dat doen - zijn wij nog eens dieper ingegaan op de werkmethodiek. Duidelijk moet nog eens gezegd worden dat de uitgelekte passages ons bekend waren. In die passages staat te lezen - lees Het Parool er maar op na - dat gesproken was over de import van cocaïne. Velen vertalen: 'gesproken over' zonder meer in 'besloten tot'. Dat is geheel iets anders en de verkeerde conclusie ligt voor de hand: de IRT runde een coke-lijn. Onzin!

We hebben de randvoorwaarden van de eventueel aan de orde komende transacties geschetst. De methodiek wordt beheerst door beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit en moet niet leiden tot uitlokking en moet rechtmatig zijn.

De brief leest niet zo vlot als het rapport, maar voor journalisten - die alles naar de burger moeten vertalen - en leden van de Tweede Kamer goed leesbaar. De publiciteitsmachine zal wel weer gaan lopen.

tk Woensdag

Een rustige dag die zal eindigen in een gezellige partij bridge met goede vrienden. Wij zien daar altijd met veel plezier naar uit. Bridgen, gezellig praten - soms een goed gesprek - en een drankje en een hapje zijn goed te combineren.

Maar voordat het zover is moet de ambteloze burger eerst nog naar het stadhuis om z'n burgemeesterskamer op te ruimen. Het bevel om dit te doen ging uit van mijn secretaresse Marianne. Zij mocht en kan dat ook omdat ik een ander niet met de rotzooi mag laten zitten. Afscheid nemen van haar betekent gelukkig niet elkaar niet meer zien. We zien elkaar - en haar man en tweejarig zoontje - nog wel. Na twaalf jaar zeer intensieve en goede samenwerking is er tussen ons een kostbare band ontstaan.

Daarna een vergadering van de Raad van commissarissen van de N.V. De Twentsche Electrische Tramwegmaatschappij. Een ouderwetse naam voor een modern bedrijf, dat zich bezig houdt met personenvervoer. De TET-groep is een begrip in Twente. Het is een goed voorbeeld van een vanzelfstandigd overheidsbedrijf, dat snel een metamorfose heeft ondergaan naar een moderne onderneming. Zo'n ontwikkeling stimuleert de medewerkers en de klant wordt er beter van. Dat zijn interessante ontwikkelingen in onze maatschappij.

Donderdag 7 april

Een dag waar ik de laatste tijd met grote nieuwsgierigheid naar had toegeleefd. De aankomst bij het gebouw van de Tweede Kamer was op z'n zachtst gezegd voor mij ongebruikelijk. Twee cameraploegen vormden het comité van ontvangst. De eerste termijn van de Kamer nam veel tijd, en de ministers letten ook al slecht op de klok. De meeste fracties waren lovend over ons rapport. De ministers - Hirsch Ballin, Van Thijn en Lubbers - waren nog duidelijker over ons werk. Betrouwbaar en overtuigend waren de trefwoorden. De brief die wij dinsdag schreven werd door Lubbers goed opgepakt, en knap tot een eenheid verweven met het rapport. Kortom, de leden van de onderzoekscommissie en onze enthousiaste groep medewerkers - die ik bij deze veel lof wil toezwaaien - waren zeer tevreden. In de tweede termijn werd het meer een politiek steekspel met een overigens zeer bezorgde ondertoon. Er is nog veel te doen door alle betrokkenen.

Zo'n dagje Den Haag is voor een oud-Kamerlid altijd gezellig. Tientallen bekenden kom ik altijd weer tegen: volksvertegenwoordigers, journalisten, Kamerpersoneel en anderen. Na de stemmingen weer terug naar Enschede en om 5 uur naar bed. U ziet maar weer dat het leven van een ambteloos burger niet over rozen gaat en vermoeiend is, want morgenochtend moeten Bertie en ik om tien uur weer in Nijmegen zijn. Maar boeiend is het wel.

    • Heiko Wierenga