Doorbraak blijft uit tijdens top van leiders Z-Afrika

JOHANNESBURG, 9 APRIL. De topontmoeting van Zuidafrikaanse leiders over de politieke crisis en het geweld in de provincie KwaZulu/Natal heeft gisteren geen doorbraak opgeleverd. President De Klerk, ANC-president Nelson Mandela, Zoeloe-koning Goodwill Zwelithini en Inkatha-leider Mangosutu Buthelezi konden geen overeenstemming bereiken over de positie van de koning in het nieuwe Zuid-Afrika, de grondwettelijke geschillen en de mogelijkheden om verkiezingen te houden in KwaZulu/Natal.

De vier leiders besloten na elf uur praten in een bush-kamp in het Kruger-wildpark een werkgroep in te stellen, die zal onderhandelen over nieuwe voorstellen voor de erkenning van 'het koninkrijk KwaZulu'. Daarbij worden ook de grondwettelijke garanties voor de positie van de koning betrokken die ANC-leider Nelson Mandela koning Zwelithini in een bilateraal gesprek heeft aangeboden. Zwelithini herhaalde in dat gesprek, na een harde aanval op het ANC, zijn eis voor een onafhankelijk Zoeloe-koninkrijk.

In een verklaring spraken de partijen zich nogmaals uit voor internationale bemiddeling in het geschil over de nieuwe grondwet, die volgens Inkatha onvoldoende macht geeft aan de provincies. Inkatha weigert om die reden deel te nemen aan de verkiezingen van 27 en 28 april. Buthelezi, die ook premier is van KwaZulu, kwam tijdens het beraad opnieuw met het voorstel om de verkiezingen vier tot zes weken uit te stellen, maar deze mogelijkheid wordt in de verklaring niet genoemd.

President De Klerk gaf na afloop toe dat de verklaring vaag was. “Ik zou niet willen zeggen dat de besprekingen vruchteloos zijn geweest, maar ze zijn in vele opzichten niet afgerond”, aldus De Klerk. De vier leiders willen eind volgende week weer bijeenkomen om de besprekingen voort te zetten. Zij deden in de verklaring “een dringend beroep op hun aanhangers en alle Zuidafrikanen om een eind te maken aan het moorden, uiterste terughoudendheid te betrachten en hun doelen alleen op vreedzame wijze na te streven”.

De partijen spraken af met spoed verder te praten over de opdracht aan de bemiddelaars en de te volgen procedures. Het ANC en Inkatha konden het hierover de afgelopen weken niet eens worden. De bemiddelaars, de oud-ministers van buitenlandse zaken van de Verenigde Staten en Groot-Brittanië Henry Kissinger en Lord Carrington hebben laten weten dat zij niet aan het werk willen beginnen als de partijen geen eensluidende opdracht hebben geformuleerd.

Pag.4: ANC-voorstel haalt het niet

De dag begon met een vier uur durend bilateraal gesprek tussen koning Zwelithini en ANC-leider Nelson Mandela, waarin harde woorden vielen. In een lange toespraak, die via het kantoor van Buthelezi werd verspreid, beschuldigde de koning het ANC ervan geen respect te hebben voor Zoeloe-tradities en hem meer dan eens te hebben beledigd. De koning verklaarde alleen te willen praten met Mandela als deze afstand zou nemen van de schietpartij op Zoeloe-demonstranten, vorige week in Johannesburg, waarbij voor het ANC-kantoor negen doden vielen. Zwelithini verwierp opnieuw de nieuwe interim-grondwet en veroordeelde de noodtoestand in KwaZulu/Natal, die president De Klerk met steun van het ANC vorige week uitriep, als “een invasie”. “Mijn onderdanen kunnen worden gearresteerd, hun huizen doorzocht, hun bezittingen in beslag genomen zonder enige juridische bescherming. Als koning van de Zoeloe-natie is dat voor mij totaal onaanvaardbaar”, zei hij.

Het ANC legde de koning een ontwerp-voorstel voor, dat zijn positie onder een nieuwe (ANC)regering moet veilig stellen. Volgens het voorstel worden de machten en voorrechten van de koning in de grondwet vastgelegd. De koning zal jaarlijks de zitting van het provinciale parlement van KwaZulu/Natal openen. Zijn salaris en uitgaven worden betaald uit de provinciale begroting, zodat hij niet afhankelijk is van de nationale regering. De koning krijgt in het voorstel de bevoegdheid om de traditionele autoriteiten, de chiefs, aan te stellen. Ook wil het ANC in KwaZulu/Natal een Koninklijke Raad installeren die de koning adviseert. Zwelithini mag zelf een koninklijke raadgever aanstellen, een soort rechterhand die hem bijstaat. Het ANC ziet hierin een mogelijkheid om Buthelezi een officiële functie te laten behouden, zonder het gezichtsverlies van een verkiezingsnederlaag.

Na de ontmoeting tussen Mandela en Zwelithini spraken de vier leiders en hun delegaties nog zeven uur verder. Ook Inkatha-leider Buthelezi legde daarbij voorstellen op tafel, gekoppeld aan de voorwaarde tot uitstel van de verkiezingen. Het leidde 's avonds tot de afspraak om verder te praten. De onzekerheid in KwaZulu/ Natal over de verkiezingen, en de rol van Inkatha daarin, duurt daardoor zeker nog een week voort.

Tot zover onze correspondent. Het ANC heeft Inkatha er gisteren van beschuldigd plannen te hebben voor moordaanslagen op een aantal leiders van het ANC, onder wie Nelson Mandela. Het ANC haalt “betrouwbare bronnen” aan die zouden hebben verklaard dat Inkatha “een omvattend plan van intimidatie en geweld heeft opgezet dat zou moeten samenvallen met de laatste drie weken voor de verkiezingen, in de hoop daarmee een lage opkomst te bewerkstelligen”. Inkatha heeft de beschuldigingen inmiddels van de hand gewezen. (Reuter)