Dertig Russische bases

DE AANKONDIGING donderdag van het instandhouden van dertig Russische bases in het 'nabije buitenland' lijkt aan te sluiten bij de bijstelling-in-tweede-instantie van de beloofde Russische deelname aan het 'partnerschap voor vrede' met de NAVO.

Nadat een regeringswoordvoerder in Moskou het partnerschap voor de afzienbare tijd had afgewezen, liet de Russische minister van defensie deze week weten dat toetreding nabij was. Om vervolgens weer door president Jeltsin zelf te worden aangevuld. Het partnerschap was volgens Jeltsin in orde mits er met de bijzondere status van Rusland rekening werd gehouden. Maar als de dertig buiten de grenzen van de Russische federatie in te richten of te handhaven bases als kenmerk moeten worden beschouwd van die bijzondere status, is er een probleem.

Op het eerste oog is dat probleem eenvoudig. Die dertig bases kunnen er alleen blijven of komen met instemming van de betrokken staten. Maar het is de vraag in hoeverre die landen zich vrij voelen om instemming te weigeren. Zo heeft president Sjevardnadze van Georgië Russische militairen moeten toelaten om zich de Georgische dissidenten en de door Moskou vriendelijk bejegende Abchaziërs van het lijf te houden. Zo heeft Moldavië nog steeds het Veertiende leger binnen zijn grenzen als herinnering aan de anarchistische eindfase in het bestaan van het Rode leger. Zo ziet het islamitische verzet in Tadzjikistan de Russische grensposten daar als indringers die een communistische dictatuur overeind houden. Zo is de gewapende vrede tussen Azerbajdzjan en Armenië gekocht met de aanwezigheid van zwaarbewapende Russische troepen. En zo heeft Letland zich slechts onder zware Amerikaanse druk tijdelijk neergelegd bij het openhouden van de radarbasis Skundra binnen zijn grenzen.

OP ZICHZELF IS de claim van een bijzondere status een weerspiegeling van de werkelijkheid. Ondanks de verloedering en de verschrotting binnen de Russische strijdkrachten is Rusland nog steeds een militaire mogendheid van betekenis, zeker in de eigen regio - die overigens twee werelddelen raakt. Die toestand schept intussen niet alleen rechten maar ook plichten. Als Rusland zijn geloofwaardigheid als constructief en coöperatief opererende mogendheid wil bewaren, dient het uitspraken achterwege te laten die van een soort alleenrecht uitgaan.

Nu lijkt het een deel van de Russische politiek weinig tot niets te interesseren wat de buitenwacht van Russisch optreden vindt. Vandaar dat het nodige tegenwicht moet worden gevonden. De NAVO zou bijvoorbeeld akkoord kunnen gaan met een bijzondere band met Moskou, zoals door Jeltsin gesuggereerd, mits dat bijzondere tot uitdrukking komt in stabiliserende en duurzame afspraken in de orde van een herbevestiging en zonodig aanscherping van de fundamentele regels van de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa. Eenzijdige Russische afkondiging van de instandhouding van een of meer bases buiten de eigen grenzen zou daarentegen een partnerschap met het Atlantisch pact zoals bedoeld zondermeer uitsluiten. En ook de meer economisch georiënteerde relaties met het Westen ernstig belasten.