De NOS ging lekker slapen

Dit stukje gaat over het Kamerdebat, en laat ik daarom, als een echt Kamerlid, beginnen met mijn blijdschap uit te spreken over het feit dat u voldoende van uw rug- en andere kwalen bent genezen om het te kunnen lezen.

Een dag vóór het Kamerdebat belde ik een persvoorlichter van de NOS met de vraag of de NOS een rechtstreekse uitzending zou verzorgen. “Jazeker”, zei hij, als gold het hier een vanzelfsprekende zaak: “De NOS zendt het morgenmiddag helemaal uit.” Maar wat, wilde ik weten, gebeurt er als het debat 's avonds wordt voortgezet? Dat lag immers nogal voor de hand. “Dan zou er”, verzekerde hij me, “naar bevind van zaken gehandeld worden.”

We hebben donderdagavond kunnen zien wat dat betekent: geen uitzending. 's Avonds om kwart voor zeven beëindigde Ferry Mingelen met kennelijke tegenzin - hij kan het ook niet helpen - de uitzending met de woorden: “Helaas moeten we de uitzending van dit live-debat afbreken, we hadden gehoopt dat we nog het einde van de toespraak van minister Hirsch Ballin konden meemaken. Maar we komen er om half elf in Nova op terug.”

Daarna zagen we op datzelfde net, Nederland 3 met de VARA, nog wel uitgebreid Nederlandse politici aan het woord, maar dat was in het flauwekul-spelletjesprogramma Personality (Frits Bolkestein) en in De Kloof, waarin minister d'Ancona zich tegen het niet altijd even gezonde volksgevoel omtrent buitenlanders mocht verdedigen. Het was een interessante uitzending van De Kloof, maar het bleef niettemin een gotspe van de eerste orde dat de VARA een ingeblikt politiek programma (Witteman: “Over de grote afstand tussen Den Haag en de rest van Nederland”!) durfde uit te zenden, terwijl op hetzelfde moment in Den Haag een van de belangrijkste parlementaire debatten van de laatste jaren woedde.

Om acht uur opende Joop van Zijl het NOS-Journaal met de woorden: “De komende uren zijn beslissend voor de ministers Hirsch Ballin en Van Thijn.” Toch moesten we het de rest van de avond met enkele flitsen in Nova doen, en na elven hielden ook die op. Het debat zou nog tot kwart over drie duren, maar toen lag de parlementaire pers van ons omroepbestel allang op één oor. Op de radio was de situatie niet veel beter. Het NOS-programma Met het oog op morgen hield het tot middernacht goed bij, maar de VPRO-radio - die het beloofde over te nemen - bracht er daarna weinig van terecht.

Ik kan me de nog niet eens zo lang vervlogen tijden herinneren waarin Kamerdebatten integraal werden uitgezonden. Ik associeer dat met de jaren zeventig: de nachten van en met Schmelzer, Roolvink, Biesheuvel, Den Uyl. Het waren soms taaie debatten - laten we het niet romantiseren - maar het konden ook gebeurtenissen zijn met dramatische ontknopingen die grote gevolgen hadden voor het bestuur van het land. In die tijd had Nederland nog maar een enkel televisienet en een paar radiostations. Tegenwoordig hebben we vijf tv-netten en vijf radiostations, maar we zien geen kans meer om een belangwekkend Kamerdebat rechtstreeks uit te zenden.

's Middags - vanaf een uur - durfde de NOS royaal uit te pakken. Geen wonder, want toen waren er nauwelijks programma's die geschrapt moesten worden. In de avond lag dat uiteraard veel lastiger. Welke omroep zou in deze tijden van zware concurrentie met de commerciëlen een stapje opzij willen doen omwille van het algemene belang? Maar voor de NOS mag dat geen excuus zijn: ook na middernacht liet men immers een kans liggen.

In het begin van de week kon nog wèl een rechtstreekse uitzending worden gewijd aan de tweede helft van Ajax - NAC, nota bene toen Ajax al met 4-0 leidde. De verhoudingen zijn zoek. Als het om sport gaat, is Het Bestel niets te dol. We worden tegenwoordig gebombardeerd met directe uitzendingen van Europa Cup-wedstrijden waaraan geen Nederlandse ploeg meer deelneemt. Vaak zeer vervelende, want defensief gespeelde wedstrijden waaraan ook de ware voetballiefhebber - en dat ben ik nog steeds - nauwelijks plezier kan beleven.

Toen Mingelen donderdagavond de uitzending moest afbreken, was minister Van Thijn nog niet eens aan het woord geweest. Van zijn toespraak hebben we, later op de avond, niet meer dan een minuutje meegekregen. Als dit debat tot een crisis had geleid, of tot het aftreden van de minister(s), hadden we dat de volgende morgen op de Ontbijt-tv mogen vernemen - na de weerman uiteraard.

Wat is de zin van een integrale uitzending van zo'n Kamerdebat? Zou het 'de mensen in het land' niet nòg meer van de politiek vervreemden? Dat werd vroeger wel eens geopperd. Ik geloof het niet. Wie niet van politiek houdt, zal sowieso niet kijken. Maar wie geïnteresseerd is in de mensen op wie hij al dan niet zal stemmen - en nog wel over een maand -, wil wel eens zien hoe zij het er afbrengen. Voor een democratie is zo'n debat, hoe dan ook, een essentieel evenement.

Het debat had 's middags opwindender kunnen zijn. Hirsch Ballin is nu eenmaal niet de meest begenadigde spreker van Nederland, maar ik heb met plezier geluisterd naar de vele interrupties van Dijkstal, Kohnstamm en Brouwer die op hoog niveau met de minister discussieerden. Als kijker ontwikkel je in de loop van zo'n middag je voor- en afkeuren. Stoffelen! Wat had ik hem graag uit dat bankje getrokken om nu eens een relevante vraag te stellen.

Het was ook de eerste keer dat ik Janmaat in een wat langere redevoering hoorde. Zijn dictie en zijn zinsconstructies, het was puur genot, dat kan ik u verzekeren. “Maar deze werkwijze gaat te ver, véél te ver, als ten gevolge daarvan duizenden kilo's zware of soft drugs in onze samenleving komen. Als dat het geval is, já, dán schiet het doel de middelen het doel voorbij, dat wordt dan ook niet meer geheiligd door de middelen.”

Nu ik toch aan het kankeren ben: de camera-registratie van het debat was 's middags weinig alert. Zo waren er veel te weinig close ups van het ministeriële ploegje. We konden af en toe vernemen dat de minister nog veel last van zijn rug had en dat er ergens een speciaal bed voor hem stond opgesteld. Maar we kregen te weinig te zien van de kwellingen van de minister. U merkt het: zo'n uitzending wekt op den duur ook enige gezonde bloeddorst op.

Om drie uur werd er zelfs geschorst omdat - zo zei Mingelen - 'de rug van de minister het begeeft'. Er was sprake van een time out voor de minister. Even later zagen we hem echter weer op typisch Balliniaanse wijze rondhuppen (voor ingewijden: de Ballin-shuffle). Wat was er gebeurd? Had Erica Terpstra een snelle sportmassage toegepast, hield Ted Troost zich schuil in de coulissen?

Verder blijf ik benieuwd naar de omroep die dagenlang voor het huis van de minister bivakkeerde om hem op een ommetje met de hond te betrappen. Toch nog één omroep die oprecht geïnteresseerd was in het IRT-debat.