'Aleen heilige kan nog premier Japan worden'

TOKIO, 9 APRIL. “Alleen een heilige kan nog premier worden van Japan”, grapte vandaag een Japanse krant. De gebruikelijke straatinterviews die de televisiestations gisteravond vertoonden na het aftreden van premier Hosokawa gaven dezelfde reacties: is er eigenlijk een Japanse politicus die niet zou struikelen als zijn doopceel zou worden gelicht?

Hosokawa's opstappen heeft volgens de media het wantrouwen onder de kiezers tegen 'de' politiek weer verdiept tot de proporties die golden onder de Liberaal-Democratische Partij (LDP). Beseffend dat het politieke vacuüm dat nu is ontstaan meer is dan het vacante premierschap, roepen hoofdartikelen de politici, van regering tot aan oppositie, op om Japan snel aan een stabiele regering te helpen.

Vanmiddag zouden de leiders van de coalitiepartijen opnieuw bijeenkomen om over de opvolging te praten. Alle zeven regeringspartijen (plus een groepering in het Hogerhuis) hebben intussen gezegd dat zij de coalitie willen voortzetten. Maar de diepe verdeeldheid tussen hen kwam gisteren weer meteen aan het licht toen king-maker Ichiro Ozawa voorstelde om een nieuw regeringsprogramma te maken. De socialisten wezen dit vierkant van de hand.

Verdeeldheid kenmerkt niet alleen de coalitie. Ook de LDP is verscheurd. De leiders kraaiden niet echt victorie om het heengaan van Hosokawa. Op oud-minister van buitenlandse zaken Michio Watanabe werd grote druk uitgeoefend de partij niet te verlaten. Volgens waarnemers zouden zeker honderd LDP'ers hem willen volgen om een coalitie te sluiten met de Vernieuwingspartij van Ozawa en met de Komeito, de twee partijen die al geruime tijd samen optrekken. “Japan verkeert in crisis”, gromde de houwdegen, “we moeten de krachten bundelen met mensen die dezelfde ideeën hebben om de crisis te boven te komen”. Welke ideeën dat waren, zei hij niet, maar iedereen weet dat Watanabe, hoewel bejaard en niet zo gezond, dolgraag de nieuwe premier wil worden. Ozawa zou hem al een poosje geleden daarover hebben benaderd.

Ozawa zelf voorspelde gisteravond dat het vinden van een opvolger voor Hosokawa veel tijd zal nemen. Hij betreurde het aftreden, maar hij noemde de wijze waarop de premier zijn besluit had aangekondigd “elegant”. Van Ozawa is bekend dat hij wil dat politici hun verantwoordelijkheid nemen als de feiten hen daartoe dwingen.

In kringen van de socialisten werd gesproken over een overgangskabinet dat tot taak zou hebben de begroting door het parlement aangenomen te krijgen (Japan heeft door de politieke impasse nog steeds geen volwaardige begroting) en nieuwe verkiezingen voor te bereiden. Sommigen opperden dat zo'n kabinet onder leiding moest staan van een socialist. De mogelijke kandidatuur van minister van buitenlandse zaken Tsutomu Hata vond bij hen geen genade. Maar die opstelling werd door andere regeringspartijen niet realistisch gevonden.

Toch sluiten sommige waarnemers niet uit dat Ozawa, net als hij vorig jaar deed met Hosokawa, met een onverwachte kandidaat op de proppen komt, dus misschien wel uit socialistische hoek, om tenminste de eenheid van de coalitie te bewaren totdat de nieuwe kieswet een feit is. Want Ozawa wil nu geen nieuwe verkiezingen. Niet alleen vreest hij op dit moment de door Hosokawa in de steek gelaten kiezers onder ogen te komen, de vigerende kieswet maakt terugkeer van de LDP tot een reële mogelijkheid, en dat wil de architect van het coalitiekabinet hoe dan ook voorkomen.