Taxi naar de vrijheid

Reykjavik is dichterbij dan u denkt. Naast het vele andere dat het met Nederland gemeen heeft - klein maar dapper, en sinds kort is bier er vrij verkrijgbaar - delen wij met IJsland het lidmaatschap van de Raad van Europa, en het feit dat zowel IJsland als Nederland aangesloten zijn bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM); zodat IJslanders en Nederlanders gelijkelijk toegang hebben tot het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Dat is de hoogste autoriteit, die waakt over de naleving van dit verdrag.

Dat Nederlanders nogal eens van deze faciliteiten gebruik maken wist u misschien al; en ook dat de Nederlandse rechtsorde, hoe voortreffelijk die ons ook lijkt, nogal eens niet blijkt te voldoen aan de maatstaven van het Europees Verdrag. Nu blijkt, dat wij ook dat met IJsland gemeen hebben.

Dit verhaal betreft dus een IJslander. Gewoontegetrouw zou ik die met X noemen, ware het niet dat zijn werkelijke naam te mooi is om die te verzwijgen: S.A. Sigurjònsson.

De heer Sigurjònsson wilde taxichauffeur worden, in Reykjavik. Dat kon, maar daarvoor moest hij lid worden van de vereniging van taxichauffeurs Frami - de enige vereniging waar IJslandse taxichauffeurs lid van mogen - en moeten -zijn om hun vak uit te oefenen. De heer Sigurjònsson werd lid, maar niet van harte. Al gauw betaalde hij zijn contributie niet, en even later was er volop ruzie.

Die ruzie is over een groot aantal etappes verlopen. Want IJsland mag klein zijn, het heeft instanties en beroepsinstanties waar een veel groter land zich niet voor zou behoeven te schamen. Maar uiteindelijk was het hoogste IJslandse woord toch gesproken: als de heer Sigurjònsson persé geen lid van de vereniging van taxichauffeurs wilde zijn, zou dat intrekking van zijn vergunning betekenen, en misschien ook nog een geldboete.

Natuurlijk was de heer Sigurjònsson niet zover gekomen, om het hierbij te laten. Hij bracht zijn zaak dus voor het Europese Hof in Straatsburg.

Dat kon hij doen, omdat het EVRM, onder meer in art. 11, u en mij de vrijheid garandeert om zich met anderen te verenigen in vreedzame vergadering, en ook om onze belangen door vakverenigingen te (laten) verdedigen. Ja maar, zult u zeggen, Sigurjònsson werd toch niet belet om zich te verenigen? Hem werd juist het lidmaatschap van een (vak-)vereniging opgedrongen. Dat zei de IJslandse regering ook. Vrijheid om zich te verenigen is mooi. Daar legt men in IJsland geen strobreed aan in de weg. Maar dat men ook vrij moet zijn om zich niet bij een vereniging aan te sluiten en dat ging IJsland te ver.

De uitspraak van het Europese Hof begint met vast te stellen, dat het hier werkelijk om een (particuliere) vereniging ging; dus niet om een door de overheid in het leven geroepen beroepsorganisatie met een publieke taak.

(In een beslissing uit 1982 had het Hof namelijk al geoordeeld dat verplicht lidmaatschap van de Belgische Orde der Geneesheren niet met de 'vrijheid van vereniging' in botsing komt, omdat deze orde wél zo'n in het publieke belang gestichte organisatie was).

Vervolgens nam het Hof in aanmerking dat de Reykjavikse vereniging van taxichauffeurs de enige toegestane vereniging was, en dat die vereniging een aantal beleidsdoeleinden in het taxichauffeurs-wezen voorstond, waar de heer Sigurjònsson het roerend mee oneens was. Daarom, zo overwoog het Hof, hield zijn verplichte lidmaatschap ook relevant verband met zijn vrijheid van politieke overtuiging en zijn vrijheid van meningsuiting.

Tenslotte zinspeelde het Hof, nogal pregnant, op overwegingen uit zijn in 1982 gegeven beslissing. Daarin had het Hof verwezen naar de verplichte beroepsorganisaties en vakverenigingen zoals die in totalitaire landen bekend zijn. Tegen dergelijke organisaties wilde het EVRM nu juist een dam opwerpen.

Daarmee was het lot van de IJslandse regeling bezegeld: de taxichauffeurs van Reykjavik hoeven geen lid meer te zijn van de beroepsvereniging, als hen dat niet zint.

Dat taxichauffeurs vrije vogels zijn, vermoedde u misschien al. Dat ze van het Europese Hof ook vrije vogels mogen zijn, is nieuws. Goed nieuws.