Japanse LDP en socialisten hopen op nieuwe verkiezingen

TOKIO, 8 APRIL. De architect van het Japanse coalitiekabinet, Ichiro Ozawa, hield het voor gezien. Zwaar teleurgesteld in de man die hij acht maanden geleden had aangewezen als de nieuwe premier, vertrok hij met zijn gezin met vakantie naar Italië. Eind vorige week kwam hij terug. In één oogopslag moet hij hebben gezien dat de schade onherstelbaar was.

Gepokt en gemazeld in financiële transacties met een finke dosis politieke bestemming, had Ozawa inzicht in de hopeloosheid van premier Hosokawa's positie. Wie een verweerschrift aan de parlementaire oppositie dateert op de onmogelijke datum van 31 september, maakt meer dan een onnozele beginnersfout. Zo'n politicus is een bedrijfsrisico.

Ozawa, de steun en toeverlaat van Hosokawa, kon hem niet meer helpen. Hosokawa had zijn eigen politieke graf gedolven.

Het aftreden van de premier zal misschien Ozawa niet onwelgevallig zijn. De personificatie van de hervormingen, die Ozawa nastreeft met Japan, bleek hoe langer hoe meer de verpersoonlijking van de totale impasse geworden. Hosokawa had zichzelf veranderd in een sta in de weg.

Op diens conto staat een mislukt belastingplan, een mislukte herschikking van het kabinet, de mislukte oprichting van een nieuwe, grote partij, nog steeds geen nieuwe begroting en een verslechterende verstandhouding met Amerika. Wat niet mèt de man kon, kan misschien wel zònder de man.

Op Nagata-cho, het regeringscentrum van Tokio, circuleren al dagenlang de politieke scenario's, die na het aftreden van de premier nu meer kans maken dan ooit. Twee worden toegeschreven aan Ozawa. Een aan degene die Ozawa vorige maand wilde wippen uit zijn functie en waarvoor eigenlijk de hele herschikking van het kabinet op poten was gezet. Dat is eerste kabinetssecretaris en leider van de kleine Voorbodepartij, Masayoshi Takemura. Beiden loeren op de LDP, maar met uiteenlopende bedoelingen.

Ozawa zou willen doorgaan met het hervormingskabinet, zij het versterkt met gematigde conservatieven uit de LDP. Takemura eveneens, maar dan zonder Ozawa en de zijnen. Cruciale figuur in de LDP hierbij is oud-minister van buitenlandse zaken Michio Watanabe. Een houwdegen, maar met soms een opmerkelijke politieke souplesse om zijn grote doel te bereiken: eens premier van Japan te worden.

In het tweede scenario van Ozawa speelt de huidige minister van buitenlandse zaken, Tsutomu Hata, een grote rol. Velen tipten hem al vandaag als de meest waarschijnlijke nieuwe premier. Hata's kansen waren vorig jaar zomer ook groot, maar Ozawa toverde toen tot ieders verrassing Hosokawa tevoorschijn. In dit scenario zou Hata het coalitiekabinet gewoon voortzetten.

Welk scenario, en er zijn er wellicht meer, ook de meeste kans maakt, vrijwel zeker is dat het aftreden van Hosokawa de beweging naar nieuwe partijvorming of coalities in een hogere versnelling zal zetten. Daarbij speelt natuurlijk een rol of nieuwe verkiezingen zullen worden gehouden.

In kringen van de socialisten en de LDP wordt daarop gehoopt. Nieuwe verkiezingen zouden hun dramatische verliezen van vorig jaar deels kunnen goedmaken. Het nog steeds vigerende kiesstelsel, dat pas in het najaar wordt vervangen door het nieuwe, zou daarvoor garant staan. Nieuwe verkiezingen zouden de LDP niet weer de meerderheid opleveren, maar haar positie wel zodanig versterken dat haar kansen op nieuwe regeringsverantwoordelijkheid groot zijn. De partij van Hosokawa zou worden weggevaagd. Maar met sommige van de andere coalitiepartijen zou de LDP maar al te graag zaken doen.

Ozawa, zo wordt gezegd, wil geen nieuwe verkiezingen. Hij zou de kiezers vrezen. Zijn tegenstanders, en dat zijn er geducht veel, zouden immers niets nalaten om hem zoveel mogelijk te afficheren als sterke man achter de mislukte premier. En die vrees voor de kiezers is niet ongegrond. Tenslotte genoot Hosokawa, ondanks de daling van de laatste paar maanden, van alle naoorlogse premiers nog altijd de hoogste populariteit die hij nu vast in vele kiezersogen schandelijk heeft verspeeld. Of zoals de Japanse krant Asahi Shimbun eerder deze week schreef: de kiezers willen niet dat hun verwachtingen worden verraden.

En dat is vandaag precies gebeurd. Hosokawa, de man van de hervormingen, de man die de 'ijzeren driehoek' tussen bureaucraten, politici en industriëlen wilde vernietigen, de man op wie vele Japanners hun hoop vestigden na 38 jaar LDP-bewind, heeft miljoenen kiezers in de steek gelaten. Dat zal bij nieuwe verkiezingen niet zonder gevolgen kunnen blijven.

Hoewel door het aftreden ook Ichiro Ozawa politiek krediet heeft verspeeld, heeft hij nog één stevig wapen. Van de weinige prerogatieven die een Japanse premier heeft, is een de grondwettelijke bevoegdheid om het parlement te ontbinden en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Ozawa zal de komende dagen vast alles in het werk stellen om Hosokawa ertoe te bewegen die bevoegdheid niet te gebruiken.

Maar of hij daarop rotsvast mag rekenen, is na het wankelmoedige optreden van de premier deze week (eerst zeggen af te treden, daarna de ontkenning, daarop toch de handdoek in de ring) niet langer meer zeker. Als Hata niet snel de nieuwe premier wordt, staat Japan grote politieke verwarring te wachten.

    • Paul Friese