GIANNI VERSACE en de rol van vrouwelijk vlees

Hij geldt als een van de meest controversiële mode-ontwerpers van dit moment, en hij geniet ervan. Opwaaiend stof is goed voor een couturier, dat beseft Gianni Versace als geen ander.

G. Versace & O. Calabrese, Versace signatures, Abbeville Press, 256 p., ƒ 145,35. ISBN 1-55859-596-1. Versace's serviezen 'mythos' (Barocco/Medusa) en 'Polygon' (Le roi soleil/le voyage de Marco Polo) zijn in de betere serviezenhuizen te koop.

Op de prêt-à-porter shows voor de volgende winter liet Gianni Versace mannequins voorbij huppelen in babydolls, plooirokjes, kniekousen, witte sokjes en mini-kilts. Het leken wel onschuldige schoolmeisjes, als de rokken niet zo superkort waren geweest dat de toeschouwers zich konden vergapen aan hun billen. Britse modejournalistes spraken schande van deze 'Lolita-look'. Versace's micro-mini was voor hen het zoveelste bewijs van een samenzwering door homoseksuele ontwerpers tegen vrouwen. In deze 'pedofiele, ziekmakende kleding' kon niemand veilig over straat lopen, zo werd aan de andere kant van het Kanaal luidkeels gemopperd.

De discussie over de politieke correctheid van zijn kleding speelt de 48-jarige Versace danig in de kaart. Voor hem is er nauwelijks onderscheid tussen mode en showbusiness, tussen couture en commotie. Sex sells is zijn leidende principe. De statistiek geeft hem gelijk: hij stelt naaste concurrenten als Armani en Moschino in de schaduw, vorig jaar nog kreeg hij een grote overzichtstentoonstelling in het prestigieuze Fashion Institute of Technology in New York, en als begeleidend boek werd het al even prestigieuze Versace signatures aan hem gewijd.

Het boek geeft een goed beeld van Versace, zijn kleding en zijn strategieën om in de modewereld te overleven. Hij was een van de eerste ontwerpers die met supermodellen als Claudia Schiffer, Cindy Crawford, Linda Evangelista en Naomi Campbell werkte. Aan het inhuren van deze dames, à raison van minimaal tienduizend dollar per show, besteedde hij vaak een derde van het budget voor zijn shows. Daarin worden doorgaans felgekleurde ontwerpen getoond die sommigen provocerend, anderen ordinair, maar slechts weinigen vernieuwend noemen. Een grote rol is er steevast ook voor opvallende make-up en vrouwelijk vlees.

'De koning van de overdrijving', zo wordt Versace ook wel genoemd. Zijn decolletés zijn net iets dieper, zijn broeken net iets strakker, zijn splitten net iets hoger, zijn prints net iets barokker en zijn naaldhakken net iets langer dan bij een ander.

Voor mannen combineert hij schreeuwerige overhemden met Op-artbroeken ('optical printed jeans', een soort tv-storing als dessin); voor vrouwen ontwerpt hij leren SM-avondjurken of jumpsuits met afbeeldingen van Marilyn Monroe, die met honderden strass-steentjes op de stof geborduurd zijn. Het is geen toeval dat Versace-helden van deze tijd als Sylvester Stallone, Bruce Springsteen, Joan Collins, Tina Turner, Mickey Rourke en Elton John tot zijn klantenkring rekent. “Versace's creaties hebben een hoge MMM-factor”, concludeerde modejournaliste Suzy Menkes in The International Herald Tribune. Ze bedoelde dat zijn kleding bij uitstek geschikt is voor 'MTV, Models and Magazines.'

Gianni Versace groeide op in Reggio di Calabria, het armoedige zuidelijkste puntje van het Italiaanse schiereiland. Als jongen leerde hij het modevak van zijn moeder. Zij was een costumière van de oude stempel, “die altijd een kruisteken maakte voordat ze in de stof ging knippen”, zoals Versace zich nog weet te herinneren. In 1972 waagde Versace de stap naar Milaan. Zesentwintig jaar oud maakte hij daar een bliksemcarrière met ontwerpen voor de merken Genny, Callaghan en Complice. Dank zij de economische opleving die zijn land doormaakte en de begeerte die het label Made in Italy destijds opwekte, kon hij zes jaar later zijn eigen zaak openen in de fameuze Via della Spiga, de 'gouden driehoek' van Milaan.

Aanvankelijk waren het zijn soepele leren jacks die de aandacht trokken, evenals zijn gebruik van 'gebreid metaal', waarvan hij een soort zeemeerminjurken maakte. Ook lastte hij met laserstralen leer en rubber aan elkaar (“goedkoper dan de naaimachine”). Maar uiteindelijk waren het vooral zijn gevoel voor kleuren, zijn passie voor luxueuze materialen en zijn weelderige stofontwerpen die hem vele fans - en klanten - bezorgden. Versace's ontwerpen worden nu overal ter wereld nagemaakt. Kopieën van zijn bonte prints zie je van Fifth Avenue tot de Kalverstraat, en ook de moderne mannenshirts in gillende kleuren bij de C&A komen bijna rechtstreeks uit zijn koker. Versace beschouwt dat echter als een groot compliment.

Een 'echte' Versace, of het nu om kleren, tassen, shawls, schoenen of sieraden gaat, is overigens altijd te herkennen aan zijn eigen handelsmerk: een gouden Medusakop met woeste haardos. Dit classicistische motief verklaart hij uit zijn jeugd. “Op mijn geboortegrond in Calabrië stonden in de Oudheid rijke Griekse kolonies. Dat is een deel van mijn achtergrond gebleven en het is ook de enige band die ik met mijn land heb.” In werkelijkheid drukt zijn zuster Donatella een zware stempel op zijn ontwerpen. Met haar geblondeerde haar en zware stem vertegenwoordigt zij voor Versace “de sterke vrouw, die zowel moeder als vriendin van alle rock-sterren is.” Van haar komen in ieder geval de agressief-sexy jungleprints en nauwe leren broeken, die als een tweede huid om de benen zitten.

Het lijkt of met het stijgen van zijn roem de opinies over Versace steeds verdeelder worden. Sommigen houden hem voor een patser, anderen zien in hem een mode-pionier, die de kloof tussen de geslachten overbrugt. Zo wordt hij in Versace signatures door vrienden en collega's bewierookt als een groot kunstenaar en denker bovendien, die elke ochtend zes kranten leest en schrijvers als Oscar Wilde en Marcel Proust citeert. Zij wijzen op zijn theater- en balletkostuums voor Maurice Béjart en La Scala en op de invloed van Titiaan en Raphaël in zijn kleding. Hij zou een filosoof zijn, een schaker die bij elke nieuwe collectie intensief broedt op zijn volgende zet.

Feit is dat de Calabrees zijn imperium in een ijzeren greep houdt. “Je moet controle hebben over alles”, zegt hij steeds als hij in hoogsteigen persoon zijn fabrieken controleert. Samen met zijn broer Santo en zus Donatella beheert hij nu elf verschillende modelijnen, waaronder de commerciële merken Versus, Instante en Jeans. Op 325 verkooppunten en in 150 eigen winkels over de gehele wereld gaan zijn overhemden en jurken over de toonbank voor prijzen die variëren van 6000 tot 30.000 dollar. Met een omzet van 900 miljard lire per jaar is hij na Berlusconi een van de rijkste mannen van Italië. Een achttiende-eeuws palazzo aan het Como-meer en nog wat optrekjes in Parijs en Rome zijn nodig om zijn kunstverzameling van 14 miljoen dollar onder te brengen.

Maar de maestro wil meer. In navolging van Pierre Cardin, die met 840 licenties de kroon spant, heeft Versace de laatste jaren zijn creativiteit ook losgelaten op boeken, tassen, parfums, vloerkleden, dekbedden, tegels, kussens en horloges. Ook hier overheersen de Pompejaanse fresco's en overvloedige tierlantijntjes. Overigens is hij volgens eigen zeggen niet van plan een complete 'life-style' lijn te produceren. Hij houdt vol dat hij alleen dingen maakt die hij in zijn eigen huis zou willen hebben.

Dat zou dus ook moeten gelden voor het viertal serviezen dat hij als nieuwtje onlangs ontwierp voor de Duitse firma Rosenthal. Ze dragen namen als le roi soleil en le voyage de Marco Polo en ze zijn typisch Versace: kopjes met een gouden Medusakop tegen een oerwoud van guirlandes en borden waarop pauwen, kamelen, griffioenen en engeltjes over elkaar heen struikelen in een kakofonie van kleuren. Of je er zonder pijn aan de ogen een sudderlapje van kunt eten is een tweede.

    • Joanita Vroom