Rode Kruis: omslag beleid Bosnië te wijten aan internationale gemeenschap

ZAGREB, 6 APRIL. Het Internationale Rode Kruis geeft toe dat de plannen tot een massa-evacuatie van negenduizend moslims en Kroaten uit de door Serviërs beheerste Bosnische stad Prijedor een omslag betekenen in het tot nu toe gevoerde vluchtelingenbeleid. “Het is inderdaad de meest massale operatie die we ooit in Bosnië hebben voorbereid”, zegt woordvoerster Robin Thompson van het Rode Kruis in Zagreb. “We zijn ons ervan bewust dat we hiermee beschuldigd zouden kunnen worden van meewerken aan een politiek van etnische zuivering.” Toch is er volgens haar geen andere keus: “De mensen zijn bang. De situatie waarin de zesduizend moslims en drieduizend Kroaten in Prijedor verkeren is ondraaglijk geworden”, aldus Thompson.

Zij steekt de beschuldigende vinger niet alleen in de richting van de Bosnisch-Servische leider Karadzic, die weigert de veiligheid van de te evacueren moslims en Kroaten te garanderen en wiens Serviërs de moslims en de Kroaten het leven zuur maken, maar ook ook in de richting van de internationale gemeenschap: “Ze heeft gefaald in de pogingen deze mensen te beschermen tegen moord en geweld”, aldus Thompson. “Ze heeft haar verantwoording niet genomen.” Al sinds maanden heeft het Rode Kruis de situatie van de niet-Serviërs in het gebied onder de aandacht van de Europese Unie en de Verenigde Naties gebracht. Ook de regeringen van Rusland en de Verenigde Staten zijn voortdurend ingelicht. Gisteren nog concludeerde Amnesty International dat niet-Serviërs in noord-Bosnië door middel van “gewapende aanvallen, bewuste en willekeurige moorden, marteling, mishandeling, verkrachting en seksueel misbruik” tot vertrek uit hun steden en dorpen worden gedwongen. Al die informatie heeft echter geen geen resultaat gehad, zegt Thompson. Toen vorige week de berichten binnenkwamen over de moord op 22 burgers in Prijedor, voornamelijk moslims, viel in Zagreb het besluit tot de massa-evacuatie. In hoog tempo werd de exodus voorbereid. “Ons uitgangspunt is dat iedereen die daar weg wil, weg moet kunnen. Als de autoriteiten hun geen veiligheid kunnen garanderen is het als humanitaire organisatie onze morele plicht om de mensen te beschermen.”

Maar op de parkeerterreinen van Zagreb staan de vrachtwagens voor de evacuatie nog steeds te wachten. Het Rode Kruis heeft de operatie opgeschort, omdat ze niet kon instemmen met de voorwaarde die de Bosnisch-Servische leider Karadzic op te valreep stelde. Ironisch genoeg was het juist hij die het Rode Kruis van etnische zuivering beschuldigde. Hij weigerde in te stemmen met de eis dat iedereen die weg wil een plaats moet krijgen op de 71 vrachtwagens. Tijdens een nieuwe onderhandelingsronde met het Rode Kruis stelde hij gisteren dat hij niet meer dan honderd mensen per dag uit Prijedor wil laten vertrekken, met daarbij de mogelijkheid om op elk moment de evacuatie af te blazen. Voor de internationale hulporganisatie is dit 'onaanvaardbaar'.

De VN-hulporganisatie UNHCR, die er doorgaans een minder op het indivudu gerichte benadering op nahoudt, ondersteunt het Rode Kruis nu volledig. “Het zijn menselijke wezens die geen enkele kans meer hebben”, zegt Peter Kessler in het hoofdkwartier van de organisatie in Zagreb. “Niemand is er hier op uit om grote groepen vluchtelingen te creëren.” Kessler ontkent echter dat een massale evacuatie uit Prijedor een omslag zou zijn in het tot nu toe gevoerde beleid. “Elke week vangen wij hier gemiddeld 60 mensen uit Bosnië op. Mannen en vrouwen die zijn verkracht, mishandeld, of direct met de dood zijn bedreigd.” Het is wel gebeurd dat op één dag negenduizend mensen in Kroatië aankwamen. “Het enige verschil is dat ze op eigen gelegenheid de grens zijn overgekomen”, aldus Kessler.

In hulpverlenerskringen in de Kroatische hoofdstad heerst echter grote twijfel. De Belgische pater Jo De Brant, die meer dan 50.000 vluchtelingen van eten en kleren voorziet, is het er absoluut niet mee eens. “Ik begrijp dat het Kruis die mensen wil redden”, zegt hij in zijn missiepost aan de rand van de stad. “Maar hoe je het ook wendt of keert: negenduizend mensen in een keer naar buiten brengen is etnisch zuiveren.”

De taktiek, zegt De Brant, is zo oud als de oorlog in ex-Joegoslavië. “Laat ongeregelde individuen en groepen een tijdje moorden en plunderen in hun gebied, en de bevolking betaalt er zelfs voor om te mogen worden gedeporteerd.”

Toch moet hij als geestelijke gevoelig zijn voor het argument van het menselijk leven boven alles. “Het is misschien hard om te zeggen,” zegt hij, “maar als je nu meedoet met het spel van de Serviërs en die mensen er uit haalt, gaan de Serviërs straks naar het volgende dorp, de volgende stad. En dan vallen er nog meer doden.” Wat is het alternatief? “Simpel”, zegt De Brant. “Brutale druk op de Serviërs uitoefenen en zeggen: nu is het genoeg. Desnoods bombarderen we jullie stellingen.”

Op één punt is hij het dan ook volledig met het Rode Kruis eens: de verantwoordelijkheid voor de situatie ligt bij de internationale gemeenschap. Het verbaast hem dat het Rode Kruis van koers is veranderd en na al deze jaren instemt met massa-evacuatie. “Misschien zijn de mensen uit Prijedor een joker in het spel van de pacificatie van ex-Joegoslavië, dat nu in hoog tempo wordt gespeeld. Misschien heeft de wereld de beelden van de exodus uit Prijedor nodig om rijp gemaakt te worden voor dit harde optreden tegen de Serviërs.”

    • Marjon van Royen