Mexico gist naar omvang moordkomplot tegen Colosio

MEXICO-STAD, 6 APRIL. Wat velen in Mexico dachten en steeds lui der zeiden is nu door een officieel onderzoek bevestigd: de moord op presidentskandidaat Luís Donaldo Colosio, twee weken geleden, was een samenzwering. Vijf verdachten zijn inmiddels aangehouden, naar twee wordt nog gezocht, evenals naar het motief voor het komplot.

Dat het om een samenzwering tegen Colosio ging, zou vooral blijken uit video- en fotomateriaal en verklaringen van de verdachten zelf. De videobeelden tonen hoe verschillende verdachten kort voor het moment van de aanslag zelf een 'menselijke kooi' rondom Colosio vormden waaruit deze niet meer kon ontsnappen. Dit kon gebeuren, omdat de verdachten nog die ochtend waren aangenomen door de plaatselijke afdeling van de regeringspartij PRI om haar kandidaat Colosio te beschermen. Hun specifieke opdracht was een weg voor hem te banen door de menigte na zijn verkiezingsbijeenkomst in de volksbuurt Lomas Taurinos van de stad Tijuana, aan de grens van de Mexicaanse deelstaat Baja California en de Amerikaanse staat Californië.

Opvallend is dat verscheidene verdachten in de zaak-Colosio voormalige politie-agenten van Baja California zijn of daar banden mee hadden. Zij zouden deel hebben uitgemaakt van de speciale 'Tucan'-eenheid die destijds volledig ten dienste van de regeringspartij PRI stond. De Tucans moesten er voor zorgen dat bijeenkomsten van de rechtse oppositionele Partij van Nationale Actie (PAN) werden verstoord. Op zichzelf is de betrokkenheid van (oud-)politie-agenten bij misdadige activiteiten niet verwonderlijk. Geen crimineel in Mexico die niet ooit politie-agent is geweest.

Maar het politieke vandalisme van de Tucans in Tijuana haalde destijds niet veel uit. Na een felbevochten stembusstrijd in 1989 werd de PAN de eerste oppositiepartij die de lokale verkiezingen niet alleen won, maar die zege ook daadwerkelijk mocht opstrijken: Baja California wordt sindsdien geregeerd door PAN-gouverneur Ernesto Ruffo. Tijuana heeft al twee keer een door de PAN beheerst gemeentebestuur mogen kiezen. De overwinningen van de in economisch-politiek opzicht nauw aan president Carlos Salinas verbonden PAN vormen de weinige concessies die de Mexicaanse president de afgelopen vijf jaar heeft gedaan aan de democratische opening van zijn land.

Luís Donaldo Colosio was in 1989 als partijvoorzitter een van de eerste hoge functionarissen van de PRI die toegaven dat de PAN de verkiezingen in Baja California had gewonnen. Dit was zeer tegen de zin van de lokale PRI-afdeling, waar destijds de kreten 'Colosio verrader' en 'Sterf Colosio' niet van de lucht waren. De inmiddels tot presidentskandidaat gepromoveerde Colosio was ook begin dit jaar nog weinig populair onder zijn partijgenoten in Baja California. Tot kort voor zijn komst naar Tijuana op 23 maart was ter plekke nauwelijks iets gedaan om de kandidatuur van Colosio voor het presidentschap te ondersteunen.

De speciale, door president Salinas benoemde aanklager, Miguel Montes, sluit niet uit dat nog meer mensen betrokken zijn bij de samenzwering tegen Colosio en dat nog meer arrestaties zullen volgen. Intussen heeft een groep parlementariërs van de PRI in een advertentie in de Mexicaanse kranten de aanslag op Colosio gisteren omschreven als een “politieke moord”.

Maar de tot nu toe blootgelegde feiten vormen op zichzelf geen harde aanwijzingen dat het bij de aanslag op Colosio ging om een komplot binnen de regeringspartij zelf. Andere mogelijkheden kunnen nog steeds niet worden uitgesloten. De presidentskandidaat kan het slachtoffer zijn geworden van de in Tijuana zeer machtige drugsmafia, die vorig jaar mei al zijn visitekaartje afgaf met de spectaculaire moord op kardinaal Posadas in Guadalajara. Mogelijk, maar minder waarschijnlijk, zijn de theorieën van een aanslag door de zapatistische guerrillastrijders uit Chiapas. Of de theorie van de lone gunman, die aanvankelijk door de overheid naar voren werd gebracht.

De meest interessante aanname blijft die van een actie binnen de 65-jarige regeringspartij zelf. De vraag die velen nu op de lippen ligt, is: tot op welke hoogte was men bekend met een komplot? Volgens Miguel Angel Granados Chapa, een gezaghebbend politiek commentator, “moet degene die de samenzwering heeft georganiseerd over veel macht en geld beschikken”. Andere commentatoren hebben de afgelopen dagen gewezen op de mogelijkheid dat de 'dinosaurussen' binnen de PRI een abrupt einde hebben willen maken aan de democratische hervormingen waaraan president Salinas vooralsnog lippendienst heeft bewezen, maar die onvermijdelijk leken te worden onder Colosio's sexenio, zijn vrijwel zekere (zesjarige) ambtstermijn als president.

Zoveel is zeker: de verdere afwikkeling van de moordzaak-Colosio hangt de tijd tot de presidentsverkiezingen van 21 augustus als een donderwolk boven de Mexicaanse politiek. In dat opzicht heeft Colosio's opvolger als PRI-kandidaat, Ernesto Zedillo, een dubbele erfenis. Niet alleen wordt hij nu geacht het politieke erfgoed van de vermoorde kandidaat met succes naar de stembus te brengen, zijn campagne zal voortdurend worden overschaduwd door nieuwe ontwikkelingen in het onderzoek naar de tragedie in Tijuana. De plaats waar, naar nu wordt overwogen, Zedillo volgende week zijn landelijke campagne zou moeten laten beginnen.

    • Reinoud Roscam Abbing