Liberaal lid van Hooggerechtshof VS met pensioen

WASHINGTON, 6 APRIL. De 85-jarige Amerikaanse opperrechter Harry Blackmun kondigt vandaag aan dat hij met pensioen gaat. Dat hebben overheidsfunctionarissen gisteren gezegd. Blackmun is de opsteller van het vonnis in de zaak Roe versus Wade, dat in 1973 abortus in de Verenigde Staten legaliseerde. Sindsdien is hij achtervolgd door anti-abortusgroepen die hem voor Koning Herodes, beul van Dachau en Pontius Pilatus uitmaakten.

Het pensioen van Blackmun geeft president Clinton de kans om een tweede opperrechter te benoemen. Vorig jaar benoemde hij de federale rechter Ruth Ginsburg, die tot het politieke midden wordt gerekend, tot opperrechter. Kandidaten voor opvolging van Blackmun zijn consensusvormers als minister van binnenlandse zaken Bruce Babbitt en de leider van de Democraten in de Senaat, George Mitchell.

Clinton heeft Mitchell wel hard nodig bij het door het Congres loodsen van de hervorming van de ziektekostenverzekering. Babbitt werd vorige keer gepasseerd, omdat Clinton hem als minister wilde houden. Clinton wil wel graag een jurist uit de politieke praktijk buiten de rechtbank benoemen. Zijn voorkeur gaat uit naar iemand uit het politieke midden wiens voordracht zonder veel rumoer door de Senaat kan worden bekrachtigd. Als derde mogelijke kandidaat wordt een federale rechter uit Clintons deelstaat Arkansas genoemd.

Blackmun is in 1970 benoemd door president Richard Nixon. Als vooraanstaand Republikein stond hij bekend als conservatief. Nu behoort hij tot de progressieve vleugel van het Hooggerechtshof. Zelf verklaart hij dat door de ontwikkeling van het Gerechtshof, dat in de loop der tijd veel conservatiever is geworden. De laatste jaren heeft hij zich plotseling tegen de doodstraf gekeerd omdat die straf op onrechtvaardige manier zou worden toegepast. Hij had zich voorgenomen geen doodvonnis meer te bekrachtigen.

Vaak komen die verzoeken tot bekrachtiging midden in de nacht, als de veroordeelde al onderweg is naar de elektrische stoel. “De doodstraf is zuiver bedoeld voor vergelding. Er gaat geen afschrikkende werking van uit”, zei Blackmun vorig jaar in een televisie-vraaggesprek. Onder druk van de conservatieve voorzitter William Rehnquist heeft het conservatieve Hooggerechtshof de beroepsprocedures voor ter dood veroordeelden beperkt, versneld en efficiënter gemaakt.

Blackmun raakt vaak juridisch slaags met de conservatieve opperrechter Antonio Scalia en de rechts van het centrum staande Sandra Day O'Connor, beiden door president Ronald Reagan benoemd. Toch vormt O'Connor met de door president Bush benoemde David Souter en John Paul Stevens het centrum van het Gerechtshof. In 1992 heeft het Gerechtshof in zijn meer conservatieve samenstelling de abortusbeslissing nogmaals bekrachtigd.

Blackmun is een ernstig man, afkomstig uit de puriteinse noordelijke deelstaat Minnesota. Hij werkt zeven dagen in de week om “zijn tekortkomingen te compenseren”. Voor de televisie zei hij vorig jaar dat hij de baan van opperrechter “geen pleziertje” vindt maar wel fascinerend voor een jurist. “Sommige van die beslissingen moeten door iemand worden genomen, ook al zijn ze niet populair”, zei hij. Blackmun geeft veel lezingen in het land omdat hij het belangrijk vindt voor zijn werk om in contact te blijven met de wereld van de gewone man buiten Washington.

    • Maarten Huygen