Arbiter zijn op WK voor Van der Ende een godsgeschenk

DEN HAAG, 6 APRIL. Als een astronaut onderging scheidsrechter Mario van der Ende vorige maand in Dallas een serie testen. Hij genoot ervan, zoals ook van de collegialiteit bij de scheidsrechters die kandidaat zijn voor het wereldkampioenschap voetbal. “Er hing een sfeer als bij een voetbalploeg vlak voor de kampioenswedstrijd. Iedereen, ook de reserves, was geconcentreerd op dat ene doel.”

Zes van de dertig in Dallas uitgenodigde toparbiters zullen afvallen voor het WK. Het moet raar lopen wil Van der Ende een dezer dagen niet het bericht krijgen dat hij is geselecteerd. Dat zou “een godsgeschenk” voor hem zijn. Fluiten op het mooiste voetbalevenement van de wereld, lopen temidden van de grootste voetbalkunstenaars.

Hij weet na de tien dagen in Dallas wat er straks van hem wordt verwacht. Een schop van achteren op de achillespezen moet bijvoorbeeld met een rode kaart worden bestraft. De scheidsrechters kregen onder meer een videofilm met beelden van Marco van Basten te zien waarin werd getoond wat voor aanslagen de spits tijdens wedstrijden te verduren krijgt. Van der Ende en zijn collega's schrokken.

Het is, stelt hij, niet alleen de schuld van verdedigers en trainers dat een speler als Van Basten straks niet van de partij is, maar ook van de scheidsrechters. Zij hadden moeten ingrijpen. Het werd er in Dallas bij de arbiters ingepeperd. Ze kregen aan de hand van dia's uitgelegd welke lichamelijke gevolgen een schop kan hebben. Scheidsrechters moeten “lef en durf tonen”, zegt Van der Ende, en resoluut ingrijpen bij fysiek geweld.

Van der Ende verwacht niet dat de instructies straks bij het WK een hausse aan gele en rode kaarten zal opleveren. “Voor mezelf ben ik daar niet bang voor. Ik denk dat ik wel zie of iemand een tegenstander bewust wil raken of niet. Ik denk dat ik het honderd procent begrijp.”

Hij zal optimaal voorbereid aan het WK beginnen. Hij traint vijf keer in de week, op woensdag doet hij met WK-grensrechter Jan Dolstra op het KNVB-sportcentrum in Zeist zijn oefeningen in een zaal waarin de verwarming is opengedraaid. Dat om de verwachte situatie in de Verenigde Staten enigszins na te bootsen. Daarom ook overlegt Van der Ende met inspanningsfysioloog Jos Geysel.

De spelers zijn profs en de scheidsrechters niet. Van der Ende is in het dagelijkse leven leraar maatschappijleer. Hij zou ook professional willen worden. “Voetbal is big business. Het is belachelijk dat de scheidsrechter nog als een soort veredelde hobbyist tussen al die profs loopt.”

Hij moet nu op school regelmatig vervangers zoeken én betalen om te kunnen fluiten. De 38-jarige Hagenaar krijgt alle medewerking van zijn directeur, maar heeft dit seizoen toch al twee keer moeten afzeggen voor een wedstrijd omdat hij zich niet vrij kon maken. “Ik fluit vrijdag VVV-PSV, maar geef eerst nog tot half één les. En dat terwijl zelfs de vijfde wisselspeler van PSV 's morgens om negen uur in de bus stapt en om twaalf uur in een hotel op bed ligt om te rusten.”

Er is veel verbeterd voor de scheidsrechters in Nederland. Het honorarium werd verhoogd naar duizend gulden bruto per duel en bij een doordeweekse wedstrijd krijgen zij 's middags eerst een paar uur de beschikking over een hotelkamer in de buurt van het stadion. Er moet dan wel op meer dan 75 kilometer van hun woonplaats worden gespeeld. “Maar als ik naar een wedstrijd van Ajax moet sta ik wel van het Prins Clausplein tot Schiphol in de file. Dat is ook geen ideale voorbereiding.”

Van der Ende denkt als fullprof nuttig werk te kunnen verrichten. Hij zou “in een mentor-rol” jonge collega's kunnen begeleiden en nieuwe scheidsrechters kunnen werven. “Nog nooit heeft de KNVB aan mij gevraagd of ik op scholen een praatje wil houden.” Op de Haagse sportacademie gaven 48 studenten zich spontaan op voor de scheidsrechterscursus nadat ze contact met hem hadden gehad. “Waarom laten ze mij niet op de politieschool praten? Die mensen zijn gewend aan leiding geven. Ik ben er van overtuigd dat ik daar zo veertig nieuwe scheidsrechters vandaan haal.”

Van der Ende meent dat iets aan het imago van de scheidsrechter gedaan moet worden. De spelleiders worden nu afgeschilderd als 'grijze muizen' of 'zwarte raven'. De FIFA, werd in Dallas duidelijk, is voor meer kleur. De scheidsrechters zullen bij het WK ook niet meer in het zwart zijn gekleed, maar in het zilvergrijs.

Volgens Van der Ende doet de gebrekkige kennis van de spelregels bij veel mensen de scheidsrechters ook geen goed. Dat zorgt voor verwarring. “Zelfs de spelers zijn soms niet goed op de hoogte. Verleden week bij MVV-Feyenoord gaf ik een indirecte vrije trap en stak om dat aan te geven mijn arm omhoog. Vroeg Rob Witschge aan me 'Mario, is het direct of indirect?'. Ze moeten een spelregelcursus op Teleac geven. Vergeet niet dat er 4,2 miljoen mensen naar voetbal kijken.”

Mario van der Ende is een veelgevraagd persoon. Zaterdag was hij de hoofdgast in het tv-programma van Sonja Barend, gisteravond sprak hij in Sassenheim vijfentwintig clubscheidsrechters toe. Hij vindt niet dat hij zich in de openbaarheid terughoudend moet opstellen. Waarom mag een scheidsrechter niet populair zijn? “Je moet er alleen voor zorgen dat het niet vervelend wordt. Dat de mensen je hoofd niet te veel gaan zien.”

Van der Ende leent zich zeker niet overal voor. “Je moet uitkijken dat je jezelf niet belachelijk maakt. Ik had vroeger een grenzeloze bewondering voor wielrenner Joop Zoetemelk. Totdat hij aan Superstars meedeed en zich drie keer moest opdrukken. Dat was geen gezicht.”