Zoeloeleiders stemmen in met topberaad

JOHANNESBURG, 5 APRIL. De hoop op een politiek akkoord in Zuid-Afrika is toegenomen, nu Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi en Zoeloe-koning Goodwill Zwelithini alsnog hebben ingestemd met een topontmoeting met president De Klerk en ANC-voorzitter Nelson Mandela. Het beraad, dat is bedoeld om de crisis in KwaZulu/Natal en de grondwettelijke geschillen te bespreken, wordt vrijdag op een onbekende plaats gehouden.

Buthelezi liet zich eind vorige week zeer sceptisch uit over de topontmoeting, omdat president De Klerk met steun van het ANC de noodtoestand had uitgeroepen in zijn thuisland KwaZulu. Later verklaarde de Inkatha-leider en premier van KwaZulu echter tegenover een televisiezender dat hij zou deelnemen aan het beraad en bij een positieve afloop alsnog wilde meedoen aan de verkiezingen. De Klerk, Mandela en Buthelezi waren dit weekeinde aanwezig bij een gebedsdienst van de Zionist Christian Church, de grootste onafhankelijke Afrikaanse kerk in Zuid-Afrika.

Sinds het uitroepen van de noodtoestand afgelopen donderdag zijn in de provincie KwaZulu/Natal zeker 64 mensen vermoord. Zaterdag werden in Zuid-Natal negen leden van één familie door onbekenden in hun huis doodgeschoten. Voor vandaag staat een Zoeloe-demonstratie in Empangeni op het programma, waar tienduizenden mensen worden verwacht. Volgens de regels van de noodtoestand mogen zij geen 'traditionele wapens' zoals speren en knuppels dragen, maar de politie heeft laten weten dat het moeilijk zal zijn zoveel demonstranten te ontwapenen.

Volgende week begint de internationale bemiddeling over grondwettelijke geschillen, onder leiding van twee voormalige ministers van buitenlandse zaken, de Amerikaan Henri Kissinger en de Engelsman Lord Carrington. Inkatha en het ANC zijn daarover al wekenlang achter de schermen in gesprek. Vanmorgen heerste nog verwarring of de partijen erin zouden slagen het eens te worden over de opdracht aan de bemiddelaars. Het ANC vindt dat de resterende grondwettelijke kwesties - meer bevoegdheden voor provinciale overheden en de positie van de Zoeloe-koning - op de agenda moeten komen. Inkatha wil daaraan uitstel van de verkiezingen van 27 en 28 april koppelen. Carrington verklaarde in de Daily Telegraph in Londen dat hij alleen naar Zuid-Afrika zal reizen indien hij een verzoek krijgt van alle partijen met een eensluidende opdracht.

Uitstel van de verkiezingen is voor het ANC en de regering onbespreekbaar. Zij vrezen meer geweld en negatieve gevolgen voor de economie, wanneer de verkiezingen worden verschoven. Wel doet de variant de ronde om de provinciale verkiezingen voor KwaZulu/Natal enkele maanden uit te stellen, wanneer er een politiek akkoord zou zijn. Dat geeft Inkatha de gelegenheid om alsnog campagne te voeren op regionaal niveau. De kiezers stemmen eind april zowel voor het nationale parlement als voor hun provinciale parlement.

    • Peter ter Horst