Ontsporing van de Russische logica

Lunchvoorstelling: Reïncarnatie van Grigorin Gorin door Toneelgroep Amsterdam. Regie: Gerardjan Rijnders. Decor: Eric van der Palen. Spel: Han Kerckhoffs, Pierre Bokma. Gezien: 31/3, Bellevue, Amsterdam. Nog te zien: t/m 17/4, aldaar, aanvang 12u30.

Het toeval is geen toeval in Reïncarnatie, van de mij onbekende Russische toneelschrijver Grigorin Gorin. Het stuk wordt als lunchvoorstelling uitgevoerd door Toneelgroep Amsterdam en het maakt nieuwsgierig naar de schrijver. Hij is een onversneden Kafka die zijn personages slachtoffer laat worden van even dolmakende als onzichtbare machinaties die, zonder dat ze er iets tegen kunnen doen, hun levens gaan beheersen. Niets van wat hen overkomt is dus toevallig - ze verzetten zich vergeefs, berusten vergeefs en blijven ten slotte murw achter. Gorin is een uiterst bedreven beoefenaar van het genre.

Regisseur Gerardjan Rijnders ook trouwens en spelers Pierre Bokma en Han Kerkchoffs al niet minder. Een trein, stijl 1900. Igor Zoejkov (Kerckhoffs) belandt als bij toeval in de coupé van professor Boeranovski (Bokma). Kerckhoffs heeft de allure van een stripfiguur en buit die ten volle uit. De broek van zijn nylon trainingspak hangt halverwege zijn achterste, een gestreepte boodschappentas omhult zijn zeer Russchische voorraad sterke drank. Hij is een perfecte mengeling van onnozelheid, onverstoorbaarheid en geslepenheid. De niets vermoedende Bokma - een prachtige, enigszins verstrooide intellectueel - wordt zijn slachtoffer. Hij is biochemicus en conserveerde ooit Lenins lijk; of hij nu - Rusland is herboren, ten slotte - kan zorgen dat Lenin begraven wordt? De geest van de voorman is in Zoejkovs dochtertje gevaren en ze krijgt nu uitslag bij het zien van Lenins portret.

Een knappe spraakverwarring rondom logica en bijgeloof, met alle irritatie vandien, is het gevolg. Het Russchische gezegde “Het contact schuilt in de drank” of iets in die geest, wordt in de praktijk gebracht. De professor verzet zich, verliest zijn zelfbeheersing, drinkt en zwicht. Zoejkov is onverzettelijk in zijn wanhoop, wisselt zijn argumentatie af met terloops anti-semitisme en gebruikt voortdurend het woord “alleszins”, ook in ontkennende zin. Het loop alleszins niet goed af.

Bokma en Kerckhoffs zijn kostelijk. Als de eerste de laatste corrigeert over zijn uitspraak van het Grieks, ondergaat Kerckhoffs de reprimande glazig lurkend aan zijn fles pils. Het moment is even subtiel als hilarisch. Op het hoogtepunt van zijn verloedering blijkt de onkreukbare professor twee verschillende sokken en een boxershort van de Amerikaanse vlag te dragen. Tal van dergelijke details maken de voorstelling onweerstaanbaar. Reïncarnatie is in zijn onverzettelijke meedogenloosheid vreemd genoeg een vervolg van Rijnders' Liefhebber. Het is horror, gepresenteerd als onschuldig vermaak.

    • Pieter Kottman