Twickel

Jan Haverkate e.a.: Twickel, bewoond en bewaard

120 blz., geïll., Waanders, ƒ 29,50

Niet ver van het Twentse landstadje Delden ligt kasteel Twickel, tot voor kort centrum van Nederlands grootste particuliere landgoed. Onder vele andere schatten herbergt het kasteel een indrukwekkend archief van 250 strekkende meter. Dit archief is sinds kort ontsloten door de publikatie van een inventaris. Ter gelegenheid daarvan heeft de Stichting Twickel dit boek laten samenstellen.

Het adellijk huis Twickel ontstond in de 14de eeuw. Gedurende de eerste eeuwen van zijn bestaan was het achtereenvolgens in handen van twee geslachten die sterke banden hadden met het Westfaalse gebied ten Oosten van de huidige Rijksgrens en wier maatschappelijke positie typisch die was van regionale machthebbers. In de 17de eeuw doet Twickel zijn intrede in de 'grote wereld'. Dit is het gevolg van het huwelijk van de toenmalige erfdochter van Twickel met een baron van Wassenaer-Obdam, zoon van de bekende admiraal en zelf luitenant-generaal der cavalerie. De Van Wassenaers, Heren van Twickel en nog véél meer, hadden hun machtsbasis in Overijssel en in Holland waar ze veelal lid waren van de zeer exclusieve Ridderschap. Ze speelden vaak een rol op het eerste plan in politiek en diplomatie. Daarnaast vielen ze op door hun culturele belangstelling. Zij brachten een belangrijke bibliotheek bijeen waarvan een groot gedeelte, in fraaie lederen banden gestempeld met het Wassenaerwapen, nog op Twickel berust. Sinds 1980 weten we dat Unico Wilhelm van Wassenaer een belangrijk componist geweest is. Tot zijn oeuvre behoren diverse Concerti Armonici die lang abusievelijk aan Pergolesi zijn toegeschreven.

In de tweede helft van de 18de eeuw groeide het fortuin van de TwickelseVan Wassenaers door drie huwelijken met Amsterdamse patriciërsdochters. Spoedig daarop komt er een einde aan de periode-Van Wassenaer in de geschiedenis van Twickel. In 1812 sterft de laatste mannelijke Van Wassenaer-Obdam. Erfgename is zijn dochter, dertien jaar oud en enigszins mismaakt. Zij is wees want haar moeder was al eerder overleden, waarna haar vader was hertrouwd, met een Van Heeckeren van Kell. De familie van deze stiefmoeder heeft zich van meet af aan, aldus de auteur van het boek, Haverkate, beschouwd als “de belangrijkste kandidaat voor overname van het Van Wassenaer-vermogen”. Het gelukte haar inderdaad dit miljoenenbezit in handen te krijgen, via een huwelijk tussen de erfdochter en een neef van haar stiefmoeder. Vanaf 1847 noemt het echtpaar zich Van Heeckeren van Wassenaer. Het blijft kinderloos en zo komt Twickel tenslotte aan spruiten uit een tweede huwelijk van Van Heeckeren, achtereenvolgens twee zonen, van wie de jongste in 1936 overlijdt. Zijn weduwe riep in 1953 de Stichting Twickel in het leven. Deze verwierf na haar dood het totale Twickelse bezit, inclusief een belangrijke aandelenportefeuille en ruim 6.000 ha land. Haar enige taak is het behoud van kasteel en landbezit voor de gemeenschap.

Het is vooral bij het volgen van deze ontwikkelingen in de 19de en de 20ste eeuw dat de lezer getroffen wordt door de objectiviteit én de compassie waarmee het verhaal wordt verteld. Het volle licht valt op de tragiek in het leven van diverse hoofdfiguren. De laatste Van Wassenaer-Obdam lijkt zich, hoewel haar huwelijk niet ongelukkig was, toch nooit helemaal geschikt te hebben in wat Haverkate de 'annexatie' van het Twickelfortuin noemt. Haar man hertrouwde met een vrouw die hem drie kinderen schonk maar op den duur ten prooi viel aan een diepe melancholie. Van deze drie kinderen overleed de oudste zoon op betrekkelijk jeugdige leeftijd aan typhus. Zijn jongere broer wordt ons beschreven als 'schuw en kontaktarm, onberekenbaar en grillig, met onberedeneerde angsten voor spoken, inbrekers, ziekte en dood'. Pas na zijn zestigste waagde hij het een huwelijk aan te gaan, met een aangetrouwd nichtje. Dat is dus 'de barones', die de toekomst van Twickel heeft veiliggesteld. Het is goed te kunnen constateren dat het verhaal toch nog in zekere zin een happy end kreeg. De vrouw die zon bracht in het leven van de laatste Van Heeckeren slaagde er ook in te verwezenlijken wat het grote doel in dat leven was: het behoud van Twickel.