Schindler's List (2)

Lanzmann en veel van zijn generatiegenoten zouden ons het liefst vastnagelen aan hun herinneringen.

Steiner, Adorno en er zijn er nog wel meer, verkondigen zelfs dat anderen dan diegenen die de holocaust aan den lijve ondervonden erover moeten zwijgen - ze lijken mijn vader wel. Alsof stilte op de lange duur zo'n goede vorm van communicatie zou zijn. Zelfs de holocaust kan niet gemonopoliseerd worden, mag niet buiten de geschiedenis worden geplaatst. Professor S. Dresden heeft in zijn fascinerende boek 'Vervolging, vernietiging, literatuur' (1991) de abrupte scheiding tussen werkelijkheid en literatuur of fictie gerelativeerd. Literatuur, die het verleden niet uitsluitend wil weergeven maar wil symboliseren, en het fictionaliseren überhaupt scheppen ruimte. Zij maken mogelijk dat er uiteindelijk toch geschoven kan worden met de eerder schijnbaar onwrikbare historische feiten van Lanzmann en Steiner. En dat schuiven is misschien wel een vorm van verwerken. Naar aanleiding van S. Dresdens boek schreef Willem van Toorn ooit in het tijdschrift Raster dat de geschiedenis zo geschreven en herschreven zal moeten worden - dat is iets anders dan bewust verdraaien - dat zij iedereen blijft aangaan, ook volgende generaties. Wie maakt dan uit wat kitsch is, welke generatie heeft het daarbij voor het zeggen?

    • Paul Ophey