'Idioot toch dat er clubs zijn die de begroting baseren op tv-rechten'

In de periode van ruim vijf jaar dat hij nu als roerganger optreedt bij Ajax, heeft Michael van Praag nog niet meegemaakt dat 'zijn' eerste team drie keer op rij verloor. Pijnlijke nederlagen, maar hij toont geen greintje bezorgdheid. Wel laat hij zich verleiden tot dagdromen over de Champions League, het nieuwe stadion, een kleinere eredivisie en Johan Cruijff.

Maart had de maand van Ajax moeten worden. Het voetbalbolwerk uit De Meer was nog op drie fronten actief. In een cruciale fase van het seizoen liet Ajax het echter afweten. De ploeg die volgens trainer Louis van Gaal de populairste is van Europa vond zijn Waterloo in Parma, liet zich voor de beker beetnemen door eerste divisionist NEC en ging in de competitie ten onder bij rivaal Feyenoord. Voorzitter Michael van Praag staat bekend als een rasoptimist en hij laat zich dan ook niet uit het veld slaan door zo'n serie tegenslagen. Wel moet hij toegeven dat het even slikken was op het moment zelf. Want een voorzitter van Ajax is niet gewend te verliezen. “Op de middag dat we werden uitgeschakeld door NEC voelde ik me verschrikkelijk. Je mag het niet laten blijken, want je bent gastheer. Je moet een goede verliezer zijn. Maar ik stond er na de wedstrijd in de bestuurskamer echt bij als een boer met kiespijn. Ook bij Feyenoord was het spitsroeden lopen.”

Het bestuur van Ajax bemoeit zich in principe niet met voetbalzaken. Dat is het werkterrein van Louis van Gaal die al het vertrouwen heeft, hetgeen ook tot uitdrukking werd gebracht in een nieuwe verbintenis van twee jaar. “Op technisch gebied hebben wij supportersverstand”, zegt Van Praag over het bestuur. “Van Gaal is op alle punten de ideale trainer. Hij houdt zich niet alleen bezig met het eerste elftal, hij weet ook het belang van de jeugdopleiding op zijn juiste waarde te schatten.”

Toch wil Van Praag in zijn kantoor in Hoofddorp wel iets kwijt over de teleurstellende gang van zaken van de afgelopen weken. Hij praat over een combinatie van factoren. Verschillende spelers zijn uit vorm en dat valt toevallig samen met blessures van ondermeer topscorer Jari Litmanen. Maar Ajax had op papier toch veruit de sterkste spelersgroep voor de aanvang van het seizoen? “Dat is waar. Maar vergeet niet, we hebben een verschrikkelijk druk programma. We zijn ook nog eens een belangrijke leverancier van het Nederlands elftal. Die mentale en fysieke overbelasting weegt wel degelijk zwaar. In het weekeinde dat wij door NEC werden uitgeschakeld, verloor Parma met 4-0. Een voetballer is geen juke-box waar je een gulden ingooit en dan doet-ie het weer. Niet voor niets zijn er clubs die voor een nieuw seizoen opgeven dat zij graag in het weekeinde na een Europa Cup-datum tegen Ajax willen spelen.”

Vroeger kon het nog weleens paniekerig worden in De Meer als de resultaten tegenvielen. Ajax moet immers altijd op alle fronten presteren, adel verplicht. Maar drie nederlagen op rij en het wegvallen van twee prijzen konden de rust niet verstoren. “Het is echt niet zo dat het bestuur nu concludeert dat het schip afglijdt. Je kunt eens terugvallen, dat gebeurt in de sport. We hebben steeds gezegd dat we dit seizoen een prijs willen pakken. Ik ben ervan overtuigd dat ons dat zal lukken in de vorm van de landstitel. De trainers hebben mij onafhankelijk van elkaar verzekerd dat we op dit moment uit het diepe dal omhoog klauteren. In psychologisch opzicht gebeurt er wat binnen de spelersgroep.”

Anderhalf jaar geleden voorspelde Van Praag dat Ajax tot in lengte van dagen kampioen van Nederland zou worden. Die suprematie blijkt dus nog niet uit de jongste resultaten. “Bij die uitspraak waren een paar woorden weggelaten. De toevoeging 'als we zo spelen als in het jaar dat we de UEFA Cup wonnen' ontbrak. En nu zeg ik weer: als Ajax zo speelt als voor de winterstop worden we tot in lengte van dagen kampioen van Nederland.”

Van een verkeerd aan- en verkoopbeleid wil Van Praag niets weten. Uitgerekend de spelers waarin Ajax tien miljoen investeerde, Van Vossen en Van den Brom, hebben dit seizoen nog weinig laten zien. Terwijl Frank Rijkaard in het cruciale duel met Parma om logische redenen werd gewisseld. “Over Van den Brom wil ik niet oordelen. Ik ga me niet mengen in trainerszaken. Wat Van Vossen is overkomen met al die blessures was pure pech. Ik ben blij dat ik niet in zijn schoenen sta. En Frank Rijkaard? Aan het afbouwen? Ik heb misschien geen verstand van voetbal, wel van mensen. Tenslotte lopen hier ook 117 personeelsleden rond. Ik heb verschillende gesprekken gehad met Frank. Maar hij is absoluut geen figuur die een verbintenis aangaat met het idee, ik ga lekker freewheelen. Ik vind Frank een supersporter, een innemende man die staat voor wat hij doet. Hij heeft dit seizoen best veel gele kaarten opgelopen. Dat is tekenend voor zijn inzet geweest.”

Na het kansloze optreden in Parma lijkt Ajax nog ver verwijderd van de Europese top. Het rechtvaardigt de vraag wat de Amsterdammers volgend seizoen te zoeken hebben in de lucratieve Champions League die binnen bereik ligt als de landstitel wordt binnengehaald. Wie de hoop koestert dat Ajax zich op grote schaal zal versterken maakt een ernstige vergissing. “Van Gaal mag gerichte aankopen doen. Meer niet. Zelfs met de drie beste spelers van Europa kun je minder presteren. Kijk naar wat Barcelona vorig seizoen overkwam in de Europa Cup. Dat was op Romario na toch bijna hetzelfde elftal. Ajax geeft prioriteit aan de jeugdopleiding en daardoor zal er altijd plaats moeten zijn in het eerste elftal voor doorstroming. Anders ga je PSV achterna. Als ik hoor dat ze in Eindhoven 51 contractspelers hebben dan begrijp ik iets niet. Daar moet toch een potentieel bijzitten dat geschikt is voor het eerste elftal? Maar die jongens krijgen geen kans omdat ze moeten concurreren met gelouterde spelers. Nee, wij houden vast aan het principe dat we in tien jaar vijftien topvoetballers willen afleveren. Als je Johan Cruijff daarover spreekt denkt hij er net zo over.”

Geen massale instroom dus van voetbalsterren, maar Van Praag is wel van mening dat er iets gedaan moet worden aan de gemiddelde leeftijd van Ajax 1. Die schommelt momenteel zo rond de 22 jaar. “Daardoor ben je kwetsbaar. Het geheim zit in het vasthouden van je spelers. Jonge spelers worden sneller beïnvloed door stress, ze zijn vaker minder scherp. Als we vanaf '96 in het nieuwe stadion spelen en de begroting kan worden opgekrikt tot 25 miljoen gulden, moet het mogelijk zijn onze jeugdvoetballers langer vast te houden en de gemiddelde leeftijd op te voeren tot 24 jaar. Dat kun je alleen bereiken door de totale salarisschaal te vergroten. We zullen nooit grote verschillen in honoraria toestaan. Het gaat om de aanpassing van het totale plaatje.”

Op deze wijze hoopt Van Praag de Zuideuropese clubs langer buiten de deur te kunnen houden. Volgens hem zal de wal het schip toch wel keren. “Ik krijg steeds meer signalen, zoals onlangs van de voorzitter van Parma, dat ze ook in Italië terugkeren op aarde. Napoli en Torino staan op springen, Inter zou ook in financiële problemen komen. De Italiaanse bond behoort eigenlijk hetzelfde licentiesysteem toe te passen als de KNVB. Hier krijg je alleen een licentie als je een sluitende begroting kunt overleggen. Zolang clubs daar tientallen miljoenen guldens in het rood kunnen staan, betekent dat voor ons oneerlijke concurrentie. De Italiaanse bond zou nu ook eisen stellen aan de huishoudboekjes van de clubs. Of dat zo is weet ik niet. Je moet daar ook op een andere manier aan een licentie kunnen komen. Italië is toch een corrupt land.”

Bij Van Praag heeft het idee postgevat dat de Nederlandse voetballers de Italiaanse markt nu anders beoordelen. “Ze zien ook wel dat het niet altijd rozegeur en maneschijn is in de Serie A. De verhalen die binnendruppelen over Bergkamp en Jonk vind ik erg zielig. Dennis werd vorig jaar doodziek van het gezeur van Juventus, dat maar uitsluitsel van hem wilde, en heeft in vier dagen voor Inter gekozen. Marciano Vink had natuurlijk gewoon bij ons moeten blijven. We hebben steeds tegen hem gezegd: 'Over drie jaar staan ze in Italië ook nog op je te wachten.”'

Vooralsnog lijkt de Nederlandse competitie behoorlijk afgeroomd. Na Ajax en Feyenoord gaapt er een groot gat op de ranglijst. Van Praag verafschuwt het begrip Mickey Mouse-competitie. Wel maakt hij onomwonden duidelijk dat het tijd is voor inkrimping van het totale betaalde voetbal. “Er zijn te veel profclubs in Nederland. Daar is geen markt voor. In Limburg en de omgeving van Rotterdam zie je binnen een straal van dertig, veertig kilometer drie of vier betaalde voetbalclubs. Om emotionele redenen blijft dat zo. Zakelijk gezien is het stom. Als die clubs zouden fuseren krijg je minder versnippering van sponsorgelden en recettes. Ze eten nu allemaal uit dezelfde ruif van de tv-rechten. Het is toch idioot dat er in de eerste divisie clubs zijn die daar voor veertig procent hun begroting op baseren? Zo worden ze kunstmatig in het leven gehouden. Voetbal is business. Ga lekker naar de amateurs als het je alleen om het voetbal gaat. Daar is het toch ook werelds? In feite gaat dit verhaal ook op voor ADO Den Haag. Ik weet wel dat het de vierde stad van Nederland betreft, maar als ze daar nu liever schaatsen of ijshockeyen? Moet je dan een club kunstmatig in leven houden? Vind ik niet.”

Van Praag stelt zich hierin lijnrecht op tegen het beleid van het sectiebestuur. “Dat gaat uit van behoud van werkgelegenheid. Maar dat mag geen uitgangspunt zijn. Het gaat om de kwaliteitsnorm. Als een toneelgezelschap alleen maar slechte stukken produceert vinden we toch ook met z'n allen dat minister d'Ancona de subsidie moet intrekken? We moeten in de eredivisie terug naar zestien clubs. Dan krijg je wel minder wedstrijden, maar in absolute zin niet minder toeschouwers want de duels worden aantrekkelijker.” Van Praag hoeft voor zijn plannen weinig steun te verwachten in de algemene vergadering. Behalve de top drie zal de meerderheid tegen zijn. Maar van solidariteit heeft hij al zijn buik vol na de bespreking over de aanvang van de nieuwe competitie. “Als Oranje op het WK ver komt hebben onze spelers slechts twee weken vakantie en missen ze een deel van de voorbereiding. Bondsarts Frits Kessel voorspelt een blessuregolf in de tweede helft van het seizoen. Toch wilde de helft van de clubs niet later met de competitie beginnen. Diezelfde clubs houden wel hun handje op als de WK-winst wordt verdeeld. Ze hebben ons laten stikken, al beginnen we nu toch een weekje later. Ik vind het schandalig. Misselijk gewoon.”

Over het WK gesproken, als voorzitter van Ajax had Van Praag een bemiddelende rol kunnen spelen in de affaire-Cruijff. Hij is een goede kennis van de Barcelona-trainer. Zijn relatie met Cruijff komt voort uit het verleden toen zijn vader Jaap nog voorzitter was van Ajax. Om zijn integriteit niet prijs te geven heeft Michael van Praag ervan afgezien zich nadrukkelijk op te werpen als een soort Kissinger. Toch heeft hij binnenskamers beide partijen gehoord. “Ik heb best wel gepeild wat de gedachten waren van Johan Cruijff en Jos Staatsen. Ik merkte dat het geen zin had om te bemiddelen. Ik wilde zelf niet afgaan. De standpunten lagen te ver uit elkaar, het was een heilloze weg geworden. Met name op zakelijk gebied. Ik ben begin januari een weekeinde bij Cruijff op bezoek geweest en ik heb langdurig met hem over dit onderwerp van gedachten gewisseld. Dat laatste heb ik ook met Staatsen gedaan. Johan heeft nog steeds respect voor de persoon Staatsen. Ik heb hun vertrouwen niet willen beschamen.” Van Praag heeft bij Cruijff geen teleurstelling geproefd, al waren de wonden toen nog vers. “Johan is een binnenvetter. Ook privé. Ik heb geenszins de indruk gehad dat hij niet naar het WK wilde. Maar hij is niet een figuur die tot elke prijs iets doet. Persoonlijk had ik het fijn gevonden als Johan met Oranje naar het WK was gegaan. Los van zijn voetbaltechnische kwaliteiten neemt hij nog iets mystieks mee. Maar met Advocaat kunnen we ook de finale halen.”