Z-Afrika: eerste troepen naar Natal

PAG.9 ONDERGANG BUTHELEZI

JOHANNESBURG, 1 APRIL. De eerste troepen van het Zuidafrikaanse leger zijn KwaZulu/Natal binnengetrokken, nadat de noodtoestand die president De Klerk gisteren uitriep van kracht was geworden. Drie compagnieën van elk 150 soldaten zijn gestationeerd in de townships rondom Durban, Pietermaritzburg en Eshowe, waar het meeste geweld tussen aanhangers van Inkatha en het ANC woedt.

Militaire deskundigen verwachten dat uiteindelijk tot 20.000 soldaten in de uitgestrekte provincie nodig zullen zijn om de orde te handhaven en de verkiezingen van eind april mogelijk te maken. President De Klerk wilde gisteren geen exacte aantallen troepen bekendmaken, maar sprak van “een redelijk uitgebreide” inzet van het leger. De mobilisatie van dienstplichtigen voor de verkiezingen, die vorige week door het leger werd aangekondigd, zal volgens de president voldoende zijn.

De Klerk kreeg steun voor zijn besluit van ANC-voorzitter Nelson Mandela. “Ik ondersteun het uitroepen van de noodtoestand van harte. Die heeft maar één doel: de golf van geweld te stoppen die ons allen dreigt te overspoelen”, aldus Mandela. Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi, de premier van het thuisland KwaZulu, reageerde zeer afwijzend. De bevolking van KwaZulu zal de noodtoestand als “een invasie” beschouwen, zei hij. “Zij wordt met de loop van het geweer in het verkiezingsproces gedwongen. Hoe kun je ooit vrije verkiezingen houden met soldaten naast de stembus?”

De topontmoeting tussen De Klerk, Mandela, Buthelezi en Zoeloe-koning Zwelithini, die volgende week zou worden gehouden, is door de noodtoestand in gevaar gekomen. Buthelezi zei gisteren dat het “pijnlijk” zou zijn voor hemzelf en de koning om onder dergelijke omstandigheden het beraad bij te wonen. Zowel de regering als het ANC riep Buthelezi op de onderhandelingen over een politieke oplossing voor KwaZulu/Natal niet af te breken.

Pag.4: Noodwet is jaar geldig

Het Zuidafrikaanse leger krijgt onder de noodtoestand, die volgens de wet een jaar kan duren, bevoegdheden om mensen te arresteren en huizen te doorzoeken. Arrestanten kunnen dertig dagen zonder aanklacht worden vastgehouden. Politieke activiteiten kunnen doorgaan, maar organisatoren van politieke bijeenkomsten moeten vooraf toestemming vragen. Paramilitaire trainingen worden verboden en het dragen van wapens tijdens demonstraties en bijeenkomsten wordt aan banden gelegd. Volgens ANC-leider Mandela neemt het leger alle taken over van de KwaZulu-politie, die volgens deskundigen een belangrijke rol speelt in het geweld. De minister van politie van KwaZulu, Buthelezi, raakt volgens Mandela zijn bevoegdheden kwijt. Volgens woordvoerders van het Zuidafrikaanse leger en politie is de precieze taakverdeling echter nog niet afgesproken.

President De Klerk legde er gisteren de nadruk op dat hij met het uitroepen van de noodtoestand geen politieke bedoelingen heeft. De maatregel is puur bedoeld om de openbare orde te handhaven en de burgers te beschermen, zei hij. “Dit is niet gericht tegen de regering van KwaZulu, de positie van de premier of de positie van de koning. Integendeel, het zal hen beschermen tegen enige dreiging om hun positie als wettelijk gekozen regering te destabiliseren.” Maar volgens Buthelezi is De Klerk gezwicht voor de druk van het ANC.

Militaire deskundigen betwijfelen of het Zuidafrikaanse leger in staat is om het geweld in KwaZulu/Natal uit te bannen. Bill Sass, onderzoeker van het Instituut voor Defensiebeleid, meent dat het leger de orde kan herstellen in de zwarte woongebieden rond de grote steden, maar niet in de afgelegen plattelandsgebieden. Buthelezi heeft niet de beschikking over een militaire macht om zich te verzetten. Goed getrainde Inkatha-aanhangers kunnen volgens Sass wel sabotagedaden plegen, zoals het opblazen van elektriciteitscentrales en spoorlijnen en het uitvoeren van aanslagen op burgerdoelen.

    • Peter ter Horst