Strijd Berlusconi en Bossi om hoofdrol

ROME, 1 APRIL. De lijsttrekker van de rechtse partij Forza Italia, Silvio Berlusconi, en Umberto Bossi van de federalistische Lega Nord, zijn een politiek pokerspel begonnen rondom de kabinetsformatie. Beiden zeggen de grootste partij te zijn en eisen de leidende rol bij de vorming van een nieuwe regering.

Na een gesprek woensdag had Bossi gezegd dat hij de vorming van een rechts kabinet onder leiding van Berlusconi niet zou tegenhouden. Daarmee leek een kabinet rond: Berlusconi premier, Roberto Maroni van de Lega vice-premier, en een paar ministers namens de neofascistische partij.

De Lega zou haar bedenkingen tegen Berlusconi als premier inslikken in ruil voor de belofte om de grondwet te veranderen in de richting van een federale staat, een plan dat in een referendum aan de kiezers zou moeten worden voorgelegd.

Geïrriteerd over de leidende rol die Berlusconi sindsdien heeft genomen, gaf Bossi gisteren tegengas. Hij liet een fax sturen naar alle media waarin staat dat de Lega moet beslissen wie formateur moet worden en dat haar kandidaat daarvoor Maroni is. Bossi wees er daarbij op dat de Lega in de Kamer van Afgevaardigden de grootste partij is.

Dat er een discussie kan ontstaan over de vraag welke partij de grootste is, is een gevolg van het gemengde kiessysteem in Italië. Hierdoor zijn er twee maten om de grootte van een partij te meten. Een kwart van de kamerzetels is toegewezen volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging, waarvoor de kiezers een apart stembiljet hebben moeten invullen.

Daarmee is duidelijk geworden welke partij de meeste aanhang heeft onder de kiezers. Forza Italia van Berlusconi komt daarbij op de eerste plaats, met 21 procent, op korte afstand gevolgd door de ex-communistische Democratische Partij van Links (PDS). De Lega staat landelijk op 8,4 procent.

Voor de overige driekwart van de zetels hebben de kiezers via het districtenstelsel een stem uitgebracht en daaruit is de Lega Nord als groter dan Forza Italia naar voren gekomen. Van de kandidaten in het noorden van de rechtse alliantie kwam zeventig procent van de Lega en dertig procent van Forza Italia. De Lega kon een dergelijke dominerende positie opeisen omdat zij twee maanden voor de verkiezingen nog gold als de grootste partij van het noorden en het toen nog onzeker was hoe sterk Berlusconi precies zou zijn.

De winst voor rechts is dus vooral aan de Lega ten goede gekomen en heeft Legakandidaten in het parlement gebracht met de stemmen van mensen die liever voor een kandidaat van Berlusconi's partij zouden hebben gekozen. Zo heeft de Lega Nord in totaal 118 kamerleden, tegen 115 voor de PDS en 101 voor Forza Italia. In de Senaat, waar het systeem iets anders heeft gewerkt, is de PDS de grootste partij, met 66 zetels, tegen 58 voor de Lega Nord en 41 voor Forza Italia.

Bossi gebruikt deze positie nu om druk uit te oefenen op Berlusconi. Hij kondigde gisteren ook aan met andere politieke partijen te gaan praten over samenwerking, om te beginnen met het Pact voor politieke hervormingen van de voormalige christen-democraat Mario Segni. Dit lijkt echter bluf. Er zijn sterke aanwijzingen dat Bossi bereid is zijn claim op het premierschap in te leveren in ruil voor harde beloftes over federalisering.

De neofascistische partijleider Gianfranco Fini, die heeft verklaard geen ministerspost te ambiëren, heeft gezegd dat zijn partij alleen akkoord gaat met een voorstel tot federalisering als dit gebeurt in het kader van een presidentieel stelsel. Ook Berlusconi zou ervoor voelen om meer bevoegdheden te geven aan een president, direct door het volk te kiezen.

De opstelling van Bossi, die in februari nog had gezegd dat de Lega nooit en te nimmer samen met de neofascisten zou regeren, is mede ingegeven door frustratie over de winst van Berlusconi. Deze heeft in het noorden veel voormalige Lega-kiezers voor zich weten te winnen. Bossi vreest dat Berlusconi er vandoor gaat met de zege, terwijl de Lega jarenlang oorlog heeft gevoerd tegen het oude bestel en na de ineenstorting daarvan claimt de morele overwinnaar te zijn.