Rebelse Cantona volgt altijd zijn instinct

Manchester United, koploper in het Engelse voetbal, kan morgenmiddag in de allesbeslissende streekderby tegen Blackburn Rovers niet beschikken over Eric Cantona. De 27-jarige Fransman zit een schorsing van vijf wedstrijden uit wegens twee rode kaarten in vier dagen tijd. De zoveelste misstap van de geniale rebel uit Marseille.

ROTTERDAM, 1 APRIL. Hij kreeg veertig wedstrijden achtereen geen boeking. Eigenlijk hoort dergelijk voorbeeldige gedrag niet bij Eric Cantona. Zijn buien zijn net zo onberekenbaar en onvoorspelbaar als zijn spel. Regelmatig heeft hij het idee dat de hele wereld tegen hem is. En dan doet hij soms domme dingen. Dan schopt hij. Dan slaat hij. Dan scheldt hij.

Zowel binnen als buiten het voetbalveld gedraagt hij zich anders dan anderen. Dat maakt hem zo speciaal. Maar het zorgt er ook voor dat hij niet wordt begrepen door degenen die hem omringen. Typerend is wat dat betreft het moment dat hij begin '92 zijn intrede deed bij zijn eerste Engelse club, Leeds United. Hij werd op de Britse televisie voorgesteld en noemde toen de Franse negentiende-eeuwse dichter Rimbaud als zijn idool. In de weken daarop kreeg de voetballer van Leeds-fans foto's toegestuurd van acteur Sylvester Stallone als Rambo. Want die naam hadden ze verstaan. Wie in de voetballerij kent Rimbaud? Wie schildert er Van Gogh na? Wie leest er Freud? En wie speelt er piano en viool?

Eric Cantona heeft al eens geprobeerd afstand te nemen van deze hem zo vreemde voetbalwereld. Hij werd in 1991 gehoord door de tuchtcommissie van de Franse bond nadat hij als speler van Nîmes de bal naar de scheidsrechter had gegooid. Tijdens de zitting noemde hij de hoge heren achter de tafel “idioten”. Toen hem werd gevraagd dat te herhalen stond hij op, liep langs de commissieleden en vertelde ze één voor één midden in hun gezicht dat ze een idioot waren. Zijn schorsing werd meteen van vier wedstrijden naar twee maanden verhoogd. Aanleiding voor de speler om zijn carrière abrupt te beëindigen. Hij was toen pas 25 jaar.

Slechts twee maanden hield hij het zonder bal uit. Want van het voetbal op zich houdt hij met heel zijn hart. Natuurlijk, stelt hij, gaat het hem om winnen. “Maar minstens zo belangrijk zijn de schoonheid van het spel en verrassende ingevingen.” Niet voor niets heeft Cantona de meeste bewondering voor het Brazilaanse elftal van het wereldkampioenschap van '82. In dat team mocht iedereen zichzelf blijven en hoefde niemand zich in een strak keurslijf van een systeem te persen. Aan de andere kant viel Brazilië toen niet in de prijzen. Het zou hem een zorg zijn. Voormalig topspeler en ex-bondscoach van Frankrijk, Michel Platini, heeft eens gezegd dat hij het idee had dat Cantona liever geen doelpunt maakt dan een lelijk doelpunt.

Hij koos niet voor niets voor een avontuur in Engeland. Daar ziet Cantona nog de echte liefde voor het spel. Voetballers in zijn geboorteland Frankrijk worden beschouwd als “koopwaar” dat van hand tot hand gaat, beweert Cantona. In Engeland spreekt het hem aan dat spelers trouw aan dezelfde club zijn. Dat wil niet zeggen dat hij ook lang bij Manchester United zal blijven. “Ik volg altijd mijn instinct”, zei hij eens op de vraag waarom hij zo vaak van club veranderde. Hij stond in zijn profloopbaan al bij negen verschillende verenigingen onder contract. Twee keer twee seizoenen bij Auxerre waren zijn langste perioden.

Er was voor Cantona altijd wel een reden om te verhuizen. Bij Leeds United, dat met hem in de gelederen voor het eerst na achttien jaar kampioen werd, wilde manager Howard Wilkinson dat hij vertrok. Zo vertelde Cantona het in ieder geval in zijn onlangs verschenen biografie. De lage transferprijs, 1,1 miljoen pond, is daar volgens de speler het beste bewijs van. Wilkinson heeft aangekondigd naar de rechter te zullen stappen. Hij voelt zich door de uitlatingen van Cantona in zijn goede eer aangetast.

Door zijn vele fratsen wordt Eric Cantona regelmatig als een groot kind omschreven. Dat vindt hij waarschijnlijk niet eens erg. Hij bespeurde bij de door hem zo geliefde dichter Rimbaud “de spontaniteit van een kind. En daar geloof ik in. Volwassenen lijden soms aan vooropgezette ideeën.” Cantona heeft als voetballer soms hele onverwachte acties. Hij bedient zich opvallend vaak van een hakballetje. Een journalist van de Daily Telegraph schreef laatst dat “Cantona zo veel hakballen speelt dat het net lijkt of zijn voet aan de achterkant zit”.

Het zou jammer zijn als in de herinnering van de voetballiefhebber Cantona's wandaden uiteindelijk zijn prestaties zullen overschaduwen. Zoals het ook doodzonde is dat hij dit jaar op het grote internationale strijdtoneel ontbreekt. Frankrijk werd uitgeschakeld voor de WK-eindronde. En met Manchester United haalde Cantona de Champions League niet.

De Fransman is in ieder geval razend populair in Engeland. Hij wordt door velen zelfs beschouwd als de op één na beste voetballer die na 1980 in de Engelse competitie heeft gespeeld. Zelf spreekt Cantona van “mijn eiland”. Hij voelt zich vrij op het middenveld bij Manchester United. Cantona heeft in zijn carrière nog nooit zo constant gespeeld als nu op Old Trafford. Lang zag het er naar uit dat United met overmacht de titel zou prolongeren. Maar de laatste weken slonk de voorsprong zienderogen. Dat zorgde voor de nodige irritaties binnen de rood-witte ploeg en zeker niet alleen Cantona, de nummer zeven, ging over de schreef.

Het zal vooral aan de houding van Alex Ferguson liggen of Cantona nog langer bij Manchester United blijft. Voor de Fransman is het belangrijk dat een manager of trainer achter hem staat. Ferguson beboette Cantona voor de rode kaart tegen Swindon Town met een bedrag ter grootte van twee weeksalarissen, maar viel hem verder nog niet af. Mon genius, noemt Ferguson de speler. “Hij is een artiest en heeft zoals elke artiest een podium nodig.” “Misschien”, zegt Cantona, “vind ik hier in Manchester vastigheid. Misschien ook niet. Ik ben er eigenlijk niet naar op zoek.”