Uitweg uit impasse

DE PROBLEMEN ZIJN nog lang niet alle opgelost, maar gisteren hebben het islamitische en het Kroatische volksdeel in Bosnië met instemming van Kroatië een belangrijke stap gezet op de weg naar vrede. In het Bosnische parlement hadden de Kroatische leden voor het eerst sinds twee jaar hun plaats weer ingenomen. De goedkeuring vervolgens van een Bosnisch-Kroatische federatie in Bosnië, de instelling van een federale grondwetgevende vergadering en de aanvaarding van een confederatief verband met Kroatië onderstreepten dat de onderlinge betrekkingen een nieuwe fase waren ingegaan.

Voor het moment is het belangrijkste dat de vorig jaar opgelaaide bloedige strijd tussen moslims en Kroaten tot een einde is gekomen. Dat heeft zeker te maken met een algemene oorlogsmoeheid, maar mag ook als resultaat worden beschouwd van de diplomatieke interventies van de Amerikanen. De impasse die was ontstaan in de drievoudig geworden strijd en het broze succes van de Bosnische strijdkrachten hadden een streep gehaald door de in Zagreb en Belgrado gekoesterde plannen voor een verdeling-zonder-meer van Bosnië tussen Kroaten en Serviërs. Het moment van het NAVO-ultimatum over Sarajevo was meer de vrucht van toeval dan van tactisch vernuft, maar eenmaal rechtstreeks betrokken heeft de Amerikaanse diplomatie zich in Bosnië van haar beste zijde laten zien.

INTUSSEN KAN DE Servische factor niet worden vergeten. In feite bestaat die uit drie delen: de Kroatische Serviërs in hun zelfgeproclameerde republiek Krajina, de Bosnische Serviërs en Servië zelf. De internationale bemiddeling onderkent de subtiliteiten in de samenhang. Na tevergeefs te hebben geprobeerd de Bosnische Serviërs te betrekken bij de nieuwe structuur in Bosnië, wordt nu getracht de Kroatische Serviërs over de streep te trekken. Het eveneens gisteren met ingang van maandag voor het gebied van Krajina overeengekomen bestand en de daaraan gelieerde door blauwhelmen te waarborgen troepenscheiding zijn daarvoor een aanwijzing. Maar hoe in het grotere 'Joegoslavische' verband de provinciale belangen van de verschillende groepen Serviërs tegen elkaar moeten worden afgewogen en hoe het resultaat daarvan kan worden aangewend ten bate van deelovereenkomsten in Bosnië en Kroatië en of er elders, bijvoorbeeld in rest-Joegoslavië, compensaties zijn te vinden voor eventuele concessies, het zijn even zovele stukken van een onmogelijke diplomatieke puzzel.

DE RUSSEN HEBBEN een aanzienlijk aandeel gehad in de beëindiging van de Servische worggreep op verscheidene Bosnische steden. Het bestand in Krajina draagt ook hun zegel. Veel is er de afgelopen jaren gespeculeerd over de plaats van het nieuwe Rusland in het internationale bestel. En voor Moskous bemoeienis met het versplinterde Joegoslavië zijn verschillende motieven te bedenken, ook minder-altruïstische. Maar als de Russen bereid en in staat zijn de kanonnen en mortieren van hun Servische clientèle duurzaam tot zwijgen te brengen, is hun plaats gemarkeerd. Dan wordt immers de honderdduizenden over Europa verspreide vluchtelingen de kans geboden naar huis en haard terug te keren. Dat houdt een belofte in.