Heelal lijkt steeds meer op een gatenkaas

Het heelal heeft in meerdere richtingen de structuur van een kaas met hele grote gaten. Dat concludeert een groep astronomen die de afstanden en posities van een groot aantal sterrenstelsels aan de zuidelijke hemel in kaart hebben gebracht. De gatenkaasstructuur was al bekend bij het deel van het heelal dat men vanaf het noordelijk halfrond van de aarde overziet, maar nu blijkt men in zuidelijke richting vrijwel hetzelfde te zien. De sterrenstelsels in het heelal hopen zich op in de betrekkelijk dunne, maar zeer uitgestrekte 'wanden' van immense lege 'bellen' waarin vrijwel geen stelsels voorkomen.

Meer dan tien jaar geleden begonnen astronomen van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, in Cambridge (VS) aan het zeer tijdrovende werk van het bepalen van de afstand van 10.000 betrekkelijk heldere en nabije sterrenstelsel op het noordelijk halfrond. In 1986 ontdekten Margaret Geller, John Huchra en Valerie Lapparent toen dat sterrenstelsels niet alleen zijn geconcentreerd in clusters en clusters op hun beurt in superclusters, maar dat er ook op nog grotere schaal structuren bestaan. De verdeling van de materie in het heelal lijkt op die van een spons of kaas.

Om er zeker van te zijn dat het toch niet om een vrij 'lokaal' verschijnsel gaat, besloot men daarna ook een stuk van de zuidelijke hemel in kaart te brengen. Aan deze inventarisatie werd deelgenomen door vijf sterrenwachten, die van 3600 stelsels in een gebied rond de zuidelijke hemelpool de afstand bepaalden. In totaal zijn nu van 14.000 stelsels, verdeeld over een derde van de gehele hemel, de afstanden bepaald. Aan het zuidelijk deel van de hemel blijkt het heelal vrijwel dezelfde structuur te vertonen als aan het noordelijk deel.

De grootste tot nu toe gevonden structuur is een lint van sterrenstelsels dat zich uitstrekt over een afstand van minstens 500 miljoen lichtjaar: een dertigste van de geschatte 'straal' van het waarneembare heelal. Momenteel is er nog geen goede verklaring voor de manier waarop deze enorme structuren kunnen zijn ontstaan in een heelal dat kort na zijn ontstaan vrij homogeen en structuurloos moet zijn geweest. Geen enkel van de conventionele modellen over de evolutie van het heelal heeft hier een verklaring voor. Verdedigers van alternatieve theorieen over het ontstaan en de ontwikkeling van het heelal kunnen dus weer in hun handen wrijven.

    • George Beekman