Arabisch

Toen wij het Witte Huis betrokken was het niet zo heel erg wit meer. De aannemer zou op een maandag komen, met zijn ploeg, voor wat buitenschilderwerk. Dinsdag was hij nog niet komen opdagen. Woensdag evenmin. Donderdag ook al niet. Op vrijdag kom ik hem in het dorpscafé tegen.

- Ik kon maandag niet, zegt hij.

- Waarom heb je dan niet even gebeld? vraag ik.

- Wat had dat voor zin? Ik kon tóch niet komen.

Een typisch Portugese dialoog.

Ik bedoel daar niets denigrerends mee. Zodra hier drie Nederlanders of Belgen bij elkaar zijn beginnen ze te klagen over de inboorlingen. Elke doodgewone tegenvaller noemen ze 'typisch' Portugees, elke wandaad van een individu is meteen 'typerend' voor een heel volk. Op zo'n moment hou ik het liefst mijn mond, al is het wel eens moeilijk. Want er is een stereotiep soort gebrek aan aandacht voor klok en kalender, vaak is de door noorderlingen zo gewaardeerde efficiency ver te zoeken, de bureaucratie neemt nu en dan absurde proporties aan. Zaken die onmiskenbaar op een meer-dan-gemiddelde duiden.

Onlangs werd er een algemene staking gehouden. In de krant las ik dat verschillende overheidsinstellingen, zoals de gezondheidszorg en de organen die achter loketten voor spoedgevallen zetelen, een 'minimale service' zouden blijven bieden. Toen moest ook ik, tegen heug en meug, wel even lachen. Alsof ze ooit iets anders hadden geboden!

Maar verder probeer ik er niet aan mee te doen, aan dat al even stereotiepe gelamenteer waarin expatriates steevast uitbarsten wanneer de mores van het land dat ze, meestal niet uit vrije wil, bewonen ter sprake komen. Dat eeuwige gezanik over het niet nakomen van afspraken, over de luiheid van het personeel, het lijken wel de laatste kolonialen. Mensen die niet over het vermogen beschikken om er in een ongewone situatie het beste van te maken. Als ze willen dat alles zo is als in hun eigen land, denk ik in stilte, dan hadden ze moeten zorgen dat ze in hun eigen land welkom waren gebleven. Verdiende straf, die ontevredenheid.

Voor hen is Portugal helaas een ander land. Voor mij is het gelukkig maar half-Europees. Je kunt een Portugees niet erger beledigen dan door hem een Arabier te noemen, maar eeuwen van Moorse overheersing hebben hun sporen vanzelfsprekend nagelaten. En meer dan in welk land van Europa koesteren ze hier de banden en verwantschap met Afrika.

Over veel - niet alles - van Portugal valt een schaduw van het fatalisme. Een fatalist geeft weinig of niets om wat de toekomst brengt. Hij is niet met voorspellen en vooruitzien bezig. Voor zo iemand is het een nietswaardig iets, het bepalen van de toekomst, het willen ingrijpen in morgen. En wat zijn afspraken en voornemens anders?

    • Gerrit Komrij