Na besluit stemverhouding EU; Positie Major meer dan ooit ter discussie

PAG.5 NIEUWSANALYSE; PAG.7 HOOFDARTIKEL

LONDEN, 30 MAART. De positie van de Britse premier en Conservatieve partijleider John Major is meer dan ooit aangetast na de aanvaarding door Groot-Brittannië van het compromis over de stemverhouding binnen de EU.

Alleen een combinatie van gunstige uitslagen in de lokale en Europese verkiezingen en een manifeste opleving van de economie kunnen hem mogelijk redden. Maar een gooi naar zijn leiderschap door partijgenoten deze herfst is vrijwel zeker. Dat lijkt de algemene opvatting, nadat het Britse kabinet gisteren instemde met de afspraak in Europa dat ook Groot-Brittannië minder invloed krijgt in een Europese Unie met meer leden.

Een week geleden nog had Major de indruk gegeven dat die afspraak onacceptabel was en tegen het nationaal belang. “Ongeloofwaardig”, “bijna zielig”, “een dwaas” - dat zijn de kwalificaties die premier Major vandaag, een dag na zijn eenenvijftigste verjaardag, tegemoet schreeuwen uit de gewoonlijk Tory-getrouwe Britse pers.

Het Britse kabinet ging gisteren met grote tegenzin akkoord met het compromis over stemverhoudingen in een uitgebreide EU, dat minister Douglas Hurd in Griekenland gedwongen was geweest te accepteren.

Maar toen Major die aanvaarding met randvoorwaarden als “een belangrijke concessie aan Groot-Brittannië” poogde te verdedigen in het Lagerhuis, precies een week nadat hij de indruk had gewekt voor zo'n compromis nooit door de bocht te zullen gaan, werd de frustratie over zoveel politiek geknoei één Tory-parlementariër te machtig. Onder gehuil van de oppositie (“Waar zijn de mannen met de witte jassen?” - “Meer, meer!”) en vertoon van ontzetting in Majors achterban vroeg Tony Marlow, Euro-scepticus en een marginale figuur in de partij, Major openlijk te gaan als leider.

“Vanaf dit moment heeft mijn Right Honourable Friend noch gezag, noch een geloofwaardig of herkenbaar beleid meer op dit cruciale gebied (van de Britse betrekkingen met Europa)”, aldus Marlow. Een dergelijke openlijke aanval uit de eigen achterban op een zittend premier is in geen dertig jaar meer in het parlement vertoond.

Een eind aan Majors leiderschap wordt nu openlijk door parlementariërs op links en rechts besproken en een enkele commentator waagt te voorspellen dat diens politieke carrière in “een kwestie van dagen ” kan zijn afgelopen. Het merendeel geeft Major echter een kans tot en met de Europese verkiezingen in juni. Als die fataal aflopen, heeft Groot-Brittannië voor het eind van het jaar een premier die heel wel de naam van Michael Heseltine zou kunnen dragen, aldus The Independent.

Pag.5: Verdediging van besluit verbijstert vele Tories

Majors geloofwaardigheid wordt nog verder ondermijnd door reacties in Brussel, die de zogenaamde “concessies” aan Groot-Brittannië bagatelliseren. De voorzitter van de Europese Commissie, Jacques Delors, ontkende gisteren vierkant dat hij beloofd zou hebben dat de Commissie geen voor de Britten onverteerbare sociale maatregelen meer zou doordrukken vóór 1996. De Commissie zou slechts hebben verduidelijkt welke plannen zij toch al had op dat gebied. Delors maakte ook duidelijk dat elke afspraak met de Britten van tijdelijke aard is, omdat hij aan het eind van dit jaar aftreedt. Delors zei zijn opvolger niet te kunnen binden aan nu gedane toezeggingen.

Het resultaat dat Hurd na het overleg met elf collega-ministers van buitenlandse zaken dit weekeinde uit Griekenland had meegebracht, stuitte binnen het kabinet op verzet van vier ministers. Zij zijn degenen die door Major in een onbewaakt moment met “bastards” zijn aangeduid: Michael Howard (binnenlandse zaken en justitie), Peter Lilley (sociale zaken), John Redwood (Wales) en Thatchers ideale kandidaat als Majors opvolger, Michael Portillo (begroting).

Zij wilden dat de Britse regering zijn poot zou stijfhouden en zou vasthouden aan handhaving van haar stemmeninvloed in een uitgebreide EU. Omdat duidelijk was dat Hurd zijn portefeuille zou inleveren, indien het opgespeelde, maar uitgevallen onderhandelingsresultaat niet werd aanvaard, vatte Major de discussie echter samen als “het kabinet stemt in met aanvaarding”. En in het Lagerhuis werd die acceptatie als “unaniem” gepresenteerd.

De Eurofobe vleugel op rechts en de steeds meer naar Euroskepsis neigende middenmoot van de partij waren perplex over Majors verdediging van het resultaat. De pro-Europeanen waren verheugd, maar alle secties van de partij hadden felle kritiek op de tactische aanpak van de premier. Vorige week nog had die zijn partij de indruk gegeven dat hij nóóit zou bezwijken voor een verdunning van de Britse invloed in een uitgebreid Europa. De uitbreiding van de EU met Noorwegen, Zweden, Finland en Oostenrijk - een stap die altijd door Groot-Brittannië is bepleit - zou er desnoods voor moeten wijken, zei hij tegen The Guardian. En nu verdedigde die zelfde premier een compromis waarin Londen akkoord was gegaan met precies datgene dat eerder onaanvaardbaar was. In de woorden van één Tory-parlementariër: “De man die vorige week John Smith (de Labourleider) nog verweet dat hij de poedel van Brussel is, blijkt nu zelf het schoothondje van Delors te zijn.”

Precies zo wordt Major vandaag afgebeeld op de voorpagina van the Daily Mail, als een poedel die zich aan de lijn laat meevoeren door een Française in netkousen met het gezicht van Jacques Delors. “Surrender” - overgave - is de kop erboven. Een anonieme, rechtse staatssecretaris uit de regering zei het nog duidelijker: “Ik ga niet over dit punt mijn ontslag aanbieden. Waarom zou je zelf van boord stappen, als de kapitein op het punt staat over de reling te gaan?”