De blauwe envelop

NOG EEN DAG en ruim vijf miljoen belastingbetalers moeten de blauwe envelop met hun aangifte voor de inkomstenbelasting op de bus hebben gedaan.

Het jaarlijks terugkerende ritueel met bonnetjes, rente-inkomsten en aftrekposten heeft zijn louterende werking weer gehad. De bedragen voor het reiskosten- en huurwaardeforfait, bijzondere lasten, hypotheekrente-aftrek, ondernemerswinst en de tariefgroepindeling waren de stille zorg van menig particulier en kleine ondernemer. Gebogen over de belastinggids schoven ze met de cijfers om de aanslag over 1993 zo gunstig mogelijk te laten uitkomen.

In 1989 heeft de Oort-hervorming de invulling van het belastingformulier eenvoudiger gemaakt. Aftrekposten werden geschrapt in ruil voor belastingverlaging. Maar geleidelijk sluipt de vervuiling weer in de inkomstenbelasting. De rechter heeft bepaald dat op grond van het 'gelijkheidsbeginsel' belastingvrije vergoedingen door de werkgever betekenen dat vergelijkbare privé-uitgaven ook aftrekbaar zijn. En zo is het koffiegeld als aftrekpost weer terug, wordt de aftrekbaarheid van werkkleding steeds ruimer geïnterpreteerd en is inmiddels vastgesteld dat de huiseigenaar die zijn/haar studeerkamer mag aftrekken, het huurwaardeforfait met een factor 2 11/29-ste moet vermenigvuldigen.

De terugkeer van de lastigheid wordt ook bevorderd door politieke bemoeizucht. Het parlement heeft een vrijstelling toegekend voor de inkomsten uit kamerverhuur, die geen student extra aan een kamer zal helpen, maar het fiscale stelsel wel verder belast. Nu milieu zich kan verheugen in warme politieke belangstelling, vallen meer groene aftrekposten te verwachten. Met een beroep op het milieubeleid is al een uiterst verfijnde regeling voor reiskosten van kracht. De fiscaal specialist van de PvdA, Vermeend, voorspelde onlangs met enige gretigheid dat het belastingstelsel de komende jaren steeds meer voor nevendoelstellingen gebruikt zal worden. Zo nuanceert Nederland zich dieper de fiscale verfijning in.

VERLAGING VAN de belastingen komt daarmee in het gedrang. Sinds Oort bestaat de eerste schijf voor het grootste deel uit sociale premies. Deze 'fiscalisering' van de sociale premies botst met de wens tot verlaging van de lastendruk. In 1990 (het meest recente jaar waarover gegevens beschikbaar zijn) bevond 79 procent van de belastingplichtingen zich in de eerste schijf, 18 procent in de tweede en drie procent in de derde schijf. Lastenverlaging betekent vooral dat de sociale premies omlaag moeten.

Maar dat is niet alles. Bij het huidige toptarief confisqueert de staat zestig procent van iedere extra verdiende gulden. Vergeleken met omringende landen zijn de vrijstellingen voor rente en dividend in Nederland benepen. Na de pas op de plaats zal de komende kabinetsperiode dan ook moeten worden gebruikt voor een nieuwe ronde belastinghervorming.

Hoe jammer toch dat op het formulier een laatste vraag (Hebt u nog opmerkingen?) ontbreekt: Lagere tarieven, minder aftrekposten en verbreding van de grondslag waarover sociale premies worden geheven, zo zou het antwoord mogen luiden.

Volgend jaar komt er weer een blauwe envelop.