Kunst contra cynisme

MilleniuM 2, lente 1994. Prometheus, 148 blz.ƒ12,50

“In MilleniuM zijn de scheidslijnen tussen poëzie, filosofie, proza, schilderkunst, architectuur, fotografie en eigentijdse muziek verdwenen. MilleniuM is een octopus die met vele tentakels de versnelde cultuur probeert te vangen.” Uitgeverij Prometheus verspreidt het tweede nummer van het kwartaaltijdschrift van de Kunstgroep Lage Landen, het collectief van Vlaamse en Nederlandse kunstenaars rond Serge van Duijnhoven. Het voornaamste kenmerk van deze groep is tot dusverre haar luidruchtige zelfpresentatie. MilleniuM nummer twee heet dan ook al opeens 'hemelbestormend tijdboek van de Kunstgroep Lage Landen', en blaakt volgens de redactie van enthousiasme en engagement. Om een voor de hand liggend misverstand te vermijden: “Dit engagement is zelden politiek in deze ideologie-schuwe tijd, maar bepleit maatschappelijke betrokkenheid door vermenging van uiteenlopende kunstdisciplines”. Een heel aparte opvatting van engagement dus. Het is bovendien, zo wordt gesteld, het ideale tegengif voor de ziekte van onze tijd: cynisme; scepsis en een gebrek aan geloof in een toekomst.

“MilleniuM is geen literair tijdschrift zoals Optima, Tirade, Dietsche Warande of het onlangs ter ziele gegane XXste eeuw. Literatuur moet naar onze mening niet boven op een berg in haar eentje mooi zitten wezen.” Literatuur moet zich verbinden met andere kunstvormen, en vooral ook ideeën formuleren. In een serie zondagmiddagdiscussies in De Kring, 'Sixties & Beyond', wil MilleniuM ook daadwerkelijk het debat aangaan met moderne cynici (inl.020-623.6985).

Van Duijnhoven droeg het grootste artikel bij over het thema van dit lentenummer. Steeds verwijzend naar Yves Simons roman Gevoelens op drift schetst hij de jonge 'Generatie Nix', de jeugd van het 'inespoir', het gebrek aan idealen, het zo futloos zijn dat mode en muziek gewoon uit de jonge jaren van de ouders wordt overgenomen. “Toch voel ik de behoefte om deel te hebben aan iets van hogere waarde,” bekent Van Duijnhoven. Het cynisme - 'negativisme vermengd met gemakzucht' - komt volgens hem voort uit de langdurige sociale harmonie, zekerheid en vrede in onze verzorgingsstaat. Die echter op het punt van veranderen staat, en daarin moet de kunstenaar een rol van betekenis vervullen: “Kunst kan in de resterende 'religieuze' behoeften helpen voorzien en kan zo het fundament leggen voor een nieuwe gemeenschap”. Met 'sport en spel' kan kunst bovendien de structurele langdurige werkloosheid veraangenamen, en ons 'leren om te gaan met de veelvuldigheid, de snelheid en onmiddellijkheid” van deze tijd.

Het heeft wel iets om dissidente leden van de Generatie Nix te horen protesteren tegen nihilisme en apathie, tegen als tolerantie vermomde onverschilligheid. Na lezing van MilleniuM overheerst echter toch teleurstelling. De teksten zijn doorsnee, het onderzoek naar slaapgewoonten bij jongeren had beter in Psychologie gepast, het verhaal over een Don Quichot-vorser is aardig maar onopvallend, het stuk van componiste Mariecke van der Linden over haar 'Remember me, but ah! forget my fate' te geluidloos, de poëzie te schaars. Voorlopig blijft het 'hemelbestormend tijdboek van de Kunstgroep Lage Landen' steken in goede bedoelingen en een ontwapenend enthousiaste presentatie.