Spanje gaat akkoord; Griekenland biedt EU een compromis

PAG.9 HOOFDARTIKEL

IOANNINA/MADRID/LONDEN, 28 MAART. De deur voor de toetreding tot de Europese Unie op 1 januari van Zweden, Noorwegen, Oostenrijk en Finland is nog steeds niet dichtgeslagen.

Het Griekse voorzitterschap heeft gisteren tijdens het informele overleg van de EU-ministers van buitenlandse zaken in de Griekse stad Ioannina een compromisvoorstel gedaan dat de impasse over de uitbreiding van de EU moet doorbreken.

Het compromis houdt in dat het aantal stemmen waarmee in de ministerraad een besluit kan worden tegengehouden na de uitbreiding wordt opgehoogd naar 27. Om Groot-Brittannië en Spanje, die de blokkerende minderheid op 23 willen handhaven, tegemoet te komen wordt een 'periode van bezinning' ingelast. Tijdens die periode kunnen besluiten worden tegengehouden indien er een minderheid van 23 tot 26 stemmen bestaat. De lidstaten moeten woensdag voor zes uur 's middags op het voorstel reageren.

“Er is nog steeds geen doorbraak, maar er is wel vooruitgang geboekt”, zo werd gisteren de stemming weergegeven na afloop van het informele beraad van de EU-ministers van buitenlandse zaken. Groot-Brittannië en Spanje hebben zich tot dusver verzet tegen het voorstel om de drempel na de uitbreiding op te hogen tot 27 stemmen, zoals de andere tien lidstaten willen.

In Spanje is tevreden gereageerd op het compromis-voorstel. Volgens de Spaanse minister van buitenlandse zaken, Javier Solana, komt het voorstel aan alle Spaanse bezwaren tegemoet. Het dagblad El País haalde diplomatieke bronnen aan die enthousiast verklaarden dat Spanje zich met succes heeft verzet in een discussie die nu eens geen geldzaken, maar een principekwestie betrof. Volgens Solana was het nooit de intentie van Spanje om besluiten in de EU tegen te houden en was het juist de Spaanse pro-Europese houding die ten grondslag had gelegen aan het verzet tegen wijziging van de stemmenverhouding. “Spanje heeft zich slechts bezonnen op het belang van de inwonersaantallen”, aldus Solana.

Maar zijn Britse collega Hurd, die moet afrekenen met een lastige achterban, stelde zich voorzichtiger op. Hij zei dat het Britse kabinet nu moet beslissen of het voorliggende compromis voldoende tegemoetkomt aan de Britse wensen.

Pag.5: Compromis verdeelt EU

Het Britse kabinet vergadert morgen over de aanvaardbaarheid van het compromis. In Londen wordt er de nadruk op gelegd dat de Britse houding tot aan dit overleg “neutraal” is - en niet zoals de Spaanse reactie “positief”. Dat betekent dat John Major nog tot morgen wil wachten met kiezen: óf een geweldige ruzie tussen Groot-Brittannië en de rest van de EU creëren door vast te houden aan een standpunt dat volgens zijn zeggen van vitaal nationaal belang is of “ja” zeggen tegen het compromis in de zekerheid dat de geharde Euroskeptici in zijn partij hem de oorlog zullen verklaren.

Oplossing van het conflict over de stemmenverhouding binnen de Europese ministerraden is een voorwaarde om uitbreiding van de EU met Noorwegen, Zweden, Finland en Oostenrijk mogelijk te maken. De afgelopen weken liep de tegenstelling tussen Groot-Brittannië en Spanje en de tien andere lidstaten van de EU zo hoog op, dat al rekening werd gehouden met uitstel van de uitbreiding voor onbepaalde tijd.

De Duitse minister van buitenlandse zaken Kinkel, de drijvende kracht achter de uitbreidingsonderhandelingen, leek met het compromis te kunnen instemmen. “Zullen we voor deze zaak de uitbreiding laten lopen?”, reageerde hij op de vraag naar zijn oordeel over het voorstel. Duitsland heeft belang bij de toetreding omdat deze als voorportaal voor uitbreiding van de EU naar Oost-Europa gezien wordt. De Nederlandse minister Kooijmans - die zich de afgelopen weken samen met zijn Belgische collega Claes het felst heeft verzet tegen toegevingen aan de Britten en Spanjaarden, toonde zich gisteren weinig enthousiast over het voorstel. “Ik ben niet overdreven optmistisch, maar ik zeg ook niet dat het helemaal onmogelijk is een akkoord te bereiken”, aldus Kooijmans.

Om te bepalen hoe lang de 'bezinningsperiode' waarin met minder dan 27 stemmen besluiten kunnen worden tegengehouden, kan duren, moet diep in de huishoudelijke reglementen van de Europese raad van ministers gedoken worden. Die reglementen bepalen dat elke lidstaat kan vragen om een stemming over een bepaald onderwerp. Als de meerderheid van het aantal lidstaten daarmee akkoord gaat, moet zo'n stemming er ook komen en is de 'bezinningsperiode' daarmee ten einde.

Als een lidstaat besluit stemming aan te vragen, kunnen de lidstaten die de besluitvorming willen blokkeren, dat als een directe aanval beschouwen. Volgens minister Kooijmans is dat de “politieke tijdbom onder de regeling. Een lidstaat die stemming aanvraagt, krijgt opeens een zware politieke verantwoordelijkheid op zijn schouders”, aldus de minister.

Euro-parlementariër Gijs de Vries acht de kans dat het Europees parlement de uitbreiding in juni op basis van het compromis zal goedkeuren, klein. De Vries vreest dat de 'bezinningsperiode' de besluitvorming zal vertragen, vooral als deze plaatsvindt bij besluiten waarvoor zogenaamde codecisie vereist is. In die meebeslissingsprocedure, een verworvenheid van het Europees parlement sinds het Verdrag van Maastricht, gaan besluiten drie keer heen en weer tussen raad en parlement. De besluitvorming zou dan drie keer opgeschort kunnen worden.