PvdA gooit staatsman in de strijd

Kies Kok. In al zijn eenvoud is het een alleszeggende leuze die de Partij van de Arbeid de komende weken in de verkiezingscampagne gaat hanteren. De partijstrategen die verantwoordelijk zijn voor deze alliteratie erkennen hiermee dat het huidige electoraat niet benaderd moet worden met pleidooien voor de PvdA. De partij heeft voor grote delen van de kiezers afgedaan. Slechts een expliciete keuze van de kiezer voor Kok kan het leed voor de PvdA nog iets verzachten.

Onlogisch is deze persoonsgerichte campagne van de PvdA zeker niet. De onderzoeken bewijzen keer op keer dat de persoon Kok bij het electoraat aanzienlijk beter ligt dan zijn partij. In het weekblad Elsevier van afgelopen week wordt dit nog eens bevestigd. Volgens een opiniepeiling van het blad oogst van de lijsttrekkers van de vier grote partijen Kok als premier het meeste vertrouwen. Niet minder dan 44,8 procent van de ondervraagden ziet in hem een goede opvolger van premier Lubbers. Een aanzienlijk betere score dan CDA-lijsttrekker Brinkman en D66-voorman Van Mierlo die het beiden met 31 procent moeten doen, om over VVD-leider Bolkestein (20,5 procent) maar te zwijgen.

Met de leuze 'Kies Kok' kopieert de PvdA als het ware de CDA-campagne van 1986. Toen was het minister-president Lubbers die zijn karwei moest afmaken. Het leverde de partij niet minder dan negen zetels winst op. De slogan 'Verder met Lubbers' uit 1989 was een minder geclausuleerd vervolg op de de campagne van 1986, maar toch met de premier opnieuw in een centrale rol. Het CDA wist zich ermee te consolideren. Dat het echt stemmen voor Lubbers waren en niet voor het CDA, ondervindt de partij thans op pijnlijke wijze nu er niet meer op hem gestemd kan worden. De staatsman als electorale troef is uitgevallen. Het is de PvdA die nu met vice-premier Kok behendig in het ontstane gat probeert te springen. Dat kan alleen door de afbeelding van Kok zo groot mogelijk te maken en de letters PvdA zo klein mogelijk.

In de debatten met de andere lijsttrekkers kan Kok zich straks afficheren als de man die verantwoordelijkheid heeft gedragen. Sterker nog: verantwoordelijkheid heeft durven nemen! Geen van zijn concurrenten die hem dat kan nazeggen. Het is een niet onbelangrijke boodschap voor die categorie kiezers die 'alles afwegende' uiteindelijk toch maar kiest voor zekerheid. Echt groot hoeft die groep niet te zijn. Het electoraat is momenteel zodanig op drift dat een procent of vier erbij voor de PvdA ten opzichte van de jongste peilingen theoretisch al voldoende is om van de partij de grootste van het land te maken. Niet omdat de PvdA het zo goed doet, maar omdat het met het CDA nog slechter gaat. Want dat is op dit moment de situatie die met recht paradoxaal genoemd mag worden: wie het bij de komende verkiezingen het minst slecht doet kan de minister-president leveren. Het kan zodoende net als in 1989 toch nog de strijd worden tussen PvdA en CDA, alleen op een veel lager niveau. Met één niet onbelangrijk verschil: dit keer is het niet het CDA dat de staatsman inzet, maar de PvdA. Een verschil dat bepalend kan zijn voor de uitslag.

Zo zonnig als dit scenario is voor de PvdA, zo riskant is het voor partijleider Kok. Het valt of staat met de eindsprint van de marathonloper, om bij Koks eigen metafoor te blijven. Afgelopen zaterdag tijdens de start van de campagne in Zutphen zei de lijsttrekker dat hij nu het stadion naderde voor de laatste meters van zijn marathon. Maar wil hij nog een enigszins acceptabele tijd op het scorebord zetten, dan zal hij die ronde in het stadion vliegend moeten afleggen. Want de bittere realiteit is dat de PvdA blijft schommelen rond de 30 zetels; wat toch betekent dat de PvdA tijdens vier jaar regeringsdeelname 40 procent van de aanhang is kwijtgeraakt. De perikelen bij het CDA hebben de neegang van de PvdA even in de schaduw gezet, maar na de verkiezingen zal de PvdA toch eerst de schade bij zichzelf moeten opnemen.

Bepalend voor de beoordeling zal zijn of Kok er inderdaad in slaagt, aanzienlijk boven de nu voorspelde dertig zetels uit te komen. Want als de PvdA niet de grootste partij wordt, en rond de twintig procent blijft steken, dan staat de positie van Kok direct volop ter discussie. Vanuit de partij zal er fijntjes op worden gewezen dat blijkbaar nièt gekozen is voor Kok. Dan is Kok de man onder wiens leiding de PvdA naar een historisch dieptepunt is gezakt, de man die nog nooit een verkiezing heeft gewonnen. Kortom, ontwikkelingen die voor partijleiders in het buitenland vaak aanleiding zijn om met onmiddellijke ingang op te stappen. Het is de consequentie van een campagne die in een zo sterke mate aan één persoon wordt opgehangen. Dan is het al gauw alles of niets. Wim Kok mag de komende weken proberen het te gaan maken. Lukt het, dan is hij premier. Lukt het niet, dan zijn z'n dagen als partijleider geteld. Het is een strijd met een hoge inzet en met voor Wim Kok één troost. De positie van CDA-lijsttrekker Elco Brinkman is niet veel anders.