Marie-Claire Alain schept engelen met haar orgel

Concert: In Memoriam Messiaen door Nederlands Kamerkoor o.l.v. Reinbert de Leeuw en Marie-Claire Alain, orgel. Werken van Messiaen, Alain, Debussy en Caplet. Gehoord: 27/3 Concertgebouw Amsterdam.

Een penetrant helder voix céleste-register in Messiaens Les bergers uit de cyclus La nativité du Seigneur had zondagavond een enigszins vervreemdend effect: kort voor Pasen typische kerstklanken! Maar de flitsend lenige uitvoering door organiste Marie-Claire Alain van met name Les anges, waarin je de engelen bijkans zag zeilen en zwenken in de nok van het Concertgebouw - zelden werd er een beeldender muziek gecomponeerd - verzoende al snel met welke bijgedachte dan ook. Een wonder hoe transparant Frans het nieuw gerestaureerde orgel kan klinken!

Liefhebbers van het volle werk kwamen aan hun trekken in Jehan Alains Trois danses, oorspronkelijk een symfonisch gedicht, maar vanuit de eerste schetsen opnieuw bewerkt voor orgelsolo. Menig organist heeft van de jong gestorven componist de meeslepende Litanies op het repertoire, en in de dansen hoort men er een toespeling op in het eerste deel Joie, dat de geneugten van de jeugd verklankt, zoals Deuils de smarten die iedere volwassene moet verwerken als onderwerp heeft. In de slotdans worden beide gegevens tegen elkaar uitgespeeld en wint het Joie-thema. Overigens een optimisme met een wrange bijsmaak als men bedenkt dat Alain, de broer van de organiste, kort erna in 1940 stierf aan het front.

Messiaen vond het blijvende succes van zijn jeugdwerk Nativité heel vervelend, zoals ook het geval was met Strawinsky en zijn Vuurvogel-ballet en mey Schönberg en zijn Verklärte Nacht. Messiaen: “Ik heb veel beter werk geschreven”, zoals het koor Cinq rechants, dat hij als een van zijn beste composities beschouwde en een glansstuk is op het repertoire van het Nederlands Kamerkoor.

Maar ook in het tweede programmadeel van het koor onder leiding van Reinbert de Leeuw vormde voor mij een toevoeging aan het Messiaen-portret de grote verrassing: André Caplets Inscriptions champêtres, gecomponeerd aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Hiver! Femme aux jeux verts tomb's sous le linceul des neiges (Groenogige vrouw onder een lijkwade van sneeuw): wat een triest juweel en huiveringwekkend mooi gezongen. Akkoord, Caplet is plaatjesmooi, tegen het banale aan, maar daaraan wist Messiaen evenmin te ontsnappen, balancerend op de rand van het zwoele: begeerlijke engelenmuziek.

    • Ernst Vermeulen