Frankrijk raakt geblokkeerd

PARIJS, 28 MAART. Edouard Balladur mag niet klagen over het oordeel van de kiezers. Dat doet hij ook niet, integendeel, hij maakt het best denkbare gebruik van hun milde vonnis. In de hoop dat zoiets als nationale verzoening mogelijk is. Want hij weet maar al te goed dat het groeiende legioen niet-kiezers al weken op straat staat en hem allerminst mild beoordeelt.

Balladur toonde zich vanmorgen opnieuw een realist. Voor hem waren de enquêtes kennelijk geen verrassing. Die waren heel wat ongustiger dan de gisteren gehouden tweede en laatste ronde van de cantonale verkiezingen. Terwijl de stembusuitslag een gematigd positieve conclusie voor de regeringscoalitie toeliet, gaven de peilingen een zorgelijker beeld te zien. Een krappe meerderheid van de ondervraagden vindt dat Balladur, die nu een jaar minister-president is, het slecht doet. Zijn sociaal-economische politiek wekt zelfs in ruimere kring weerstand.

Daarom was het onder de gegeven omstandigheden handig en verstandig dat de premier gisteravond kort na het sluiten der stembussen het land toesprak. Op een platformpje van ogenschijnlijk gunstige regionale stembusuitslagen strekte hij de hand uit naar de jeugd. Van een positie van relatieve kracht wenste hij de dialoog te heropenen met een generatie die in alle delen van het land te hoop loopt om te protesteren. Vanmorgen volgde het onvermijdelijke: voorlopige opschorting van de steen des aanstoots, het jeugdwerkplan.

Waartegen het verzet is gericht? Officieel tegen het voorstel om jongeren op tijdelijk contract aan werk te helpen tegen tachtig procent van het minimumloon, in ruil voor extra begeleiding. In werkelijkheid heeft de vrij plotseling uitgebarsten golf van protest waarschijnlijk te maken met een algemener gevoel van uitzichtloosheid: werkloosheid, devaluatie van diploma's, minder welvaart. Misschien komt er zelfs een element van afkeer bij tegen het onaantastbaar lijkende politieke systeem dat, ongeacht de politieke kleur, altijd een kleine elite van oud-leerlingen aan die paar uniek-Franse Grandes Ecoles het spel laat spelen.

Het lijkt of Balladur er niet echt de vingers achter krijgt. Zijn ministers wezen er gisteravond nog zwakjes op dat de echte schande de hoge jeugdwerkloosheid in Frankrijk is: vier keer zo hoog als in sommige omringende landen. Maar voor dat soort argumenten was het te laat. Het gebrek aan steun, ook bij werkgevers, was overweldigend. De schampere reacties wezen er op dat het omstreden plan praktisch en symbolisch was afgeschreven.

Het toekomstbeeld voor Frankrijk is ook op de middellange termijn dat van een geblokkeerde samenleving. De economie zit vast, de werkloosheid is hoog, maar iedere hervorming strandt. De centrum-rechtse coalitiepartijen RPR en UDF, die vooral apparaten zijn achter de kopstukken Chirac en Giscard d'Estaing, blijven tandenknarsend samenwerken. Vooral met het oog op volgend jaar als de hoofdprijs, het presidentschap, veroverd moet worden. Weliswaar een strijd tussen de partijgenoten Chirac en Balladur, maar een splijtzwam in de hele coalitie.

De moeizame samenwerking tussen de twee regeringspartijen geldt ook de Europese verkiezingen. UDF en RPR hebben na maanden scharrelen besloten met één lijst de verkiezingen voor Straatsburg in te gaan, maar de duidelijke nederlagen van typisch pro-Europese kopstukken van rechts (François-Poncet) zowel als links (Guigou) laat weinig speelruimte voor een coöperatieve opstelling van Frankrijk in de Europese dilemma's die nog komen. Niemand kan zich permitteren redelijk en Europees tegelijk te zijn.

Eén troost was er wel: de successen van het uiterst rechtse Front National bleven beperkt. De overwinning van een Le Penniste in Toulon was vooral een afrekening met de regionale politieke peetvader Maurice Arreckx, die jarenlang als rechtse burgemeester, senator en president van de regionale raad het Zuidfranse département Var bestierde, naar men zegt in nauwe samenwerking met de onderwereld. Na de moord op zijn partijgenote, het Kamerlid Yann Piat, werd Arreckx door de politie van zijn bed gelicht maar na een ochtend verhoor weer vrijgelaten. De beelden en verhalen hebben hem desondanks zijn zetel gekost. De linkse kiezers konden kiezen tussen “lepra en cholera” en hebben het laten afweten.

De kaart van regionaal Frankrijk geeft ook na gisteren een overwegend rechts beeld te zien. Alleen in het uiterste noorden (richting Calais), het noorden van Bretagne, in de oostelijke voorsteden van Parijs (communistisch) en het zuidwesten van het land zijn de linkse partijen in de meerderheid. Dat klinkt iets somberder voor de socialistische leider Rocard dan reëel is: na de rampzalige algemene verkiezingen van nu een jaar geleden, zet het herstel zich voort. Het komt er alleen, mede dank zij het districtenstelsel, nog niet uit.

    • Marc Chavannes