Oude muziek

Briefschrijver A.H. Idema gaat voorbij aan de progressieve ontwikkeling van de muziek (NRC Handelsblad, 24 maart). Onder invloed van de opera, de sonate en later het concert sleutelden 17de eeuwse bouwers als Nicolo Amati en Stradivarius aan hun instrumenten, niet alleen om het volume daarvan te vergroten, maar ook om ze het ideaal van de menselijke stem te laten benaderen. Het vermogen tot 'zingen' werd een belangrijke norm, op grond waarvan de instrumenten veranderden en de bespelers hun technieken verfijnden. Vandaar dat een modern symfonieorkest beter kan 'zingen'.

Toen Bach zijn Hohe Messe componeerde was deze ontwikkeling al in volle gang. Dit te negeren door de klankwereld van het barokorkest als uitgangspunt te nemen, getuigt van dogmatisme en misplaatste arrogantie. Wat wij daarover met onze 20ste eeuwse oren 'weten', kan nooit meer zijn dan een reconstructie op grond van boekenwijsheid. De muziek laat zich niet vangen in theorieën en partituuraanwijzingen alleen. De opnames die componisten als Bartok, Debussy en Stravinsky van hun eigen werk nalieten spreken boekdelen. Ze hielden zichzelf vaak niet aan metronoomcijfers, dynamische tekens enzovoort. Ze voegden aan hun eigen partituren de muzikale intuïtie en de spontane emoties van het moment toe. Juist dat 'kunstzinnige moment', waardoor een schoolse les in bezield musiceren verandert, ontbreekt bij veel authentieke uitvoeringen. Barokmusici verschuilen zich over het algemeen zo ijverig achter vermeende regels, dat ze voorbij gaan aan de essentie van muziekmaken. Als instrumentalist gaan ze vaak ver in de ontwikkeling terug, alsof de oude muziek niet ook gebaat is bij instrumentale verfijning.

Er is niets mis mee om de tot 'klankwereld' van de barokmuziek verklaarde transparantie als uitgangspunt te kiezen, maar dat biedt nog geen garantie voor muzikaal geslaagde uitvoeringen. Het is niet de taak van de recensenten om zich met bepaalde kaders of normen te vereenzelvigen alvorens te mogen oordelen over de artistieke waarde van een concert. Muziek is geen politiek, muziek is universeel en van alle tijden.