'Geen-partijen-democratie' werpt haar vruchten af; Oeganda, meest stabiele staat in de regio

In Oeganda worden maandag verkiezingen gehouden voor een grondwetgevende vergadering. In de praktijk is het bovenal een strijd tussen vóór- en tegenstanders van de introductie van een méér-partijenstelsel. Sinds het guerrillaleger van president Yoweri Museveni in 1986 de macht greep, kent Oeganda een 'geen-partijen-democratie'.

KAMPALA, 26 MAART. Grote reclameborden langs de wegen in de hoofdstad Kampala prijzen levensverzekeringen aan. In Oeganda, waar tot enkele jaren geleden een mensenleven niets waard was, durfen verzekeringsmaatschappijen weer in het leven te investeren. Het eens vervallen Kampala heeft een schijnsel van zijn vroegere glans teruggekregen. Zakenlui gaven de geblakerde muren van hun gebouwen een lik verf en overal in de stad schieten kleine ondernemingen uit de grond. De bevolking durft na zonsondergang de straat op, het beroemde nachtleven van Kampala swingt opnieuw als in de jaren zestig. Het gaat goed met Oeganda. Omringd door landen in oorlog of politiek verval onderscheidt Oeganda zich als de meest stabiele staat in de regio, met de snelst groeiende economie.

Met een combinatie van autoritair en democratisch bestuur slaagde president Yoweri Museveni er sinds 1986 in Oeganda weer op het pad van ontwikkeling te zetten. Hij maakte een einde aan de chronische politieke anarchie. Hij verbood alle politieke partijen om campagne te voeren en leden te werven, maar hij verklaarde de partijen niet illegaal. De kopstukken van de partijen nam hij in zijn coalitieregering op, maar als de partijen zich niet aan het verbod op politieke activiteit houden dan laat hij hun leiders arresteren. De president staat een zeer vrije pers toe, hij stelt zich open voor kritiek en stimuleert openbare discussies.

“Museveni is een harde maar democratische jongen”, vertelt een inwoner van Kampala, “wij genieten van onze vrijheid, hij laat mensen hun mening geven maar tolereert niet dat er nieuwe politieke en tribale verdeeldheid in Oeganda ontstaat. Het is aan hem te danken dat Oegandezen weer vertrouwen in de toekomst koesteren.” Het diep verankerde pessimisme, ontstaan tijdens twintig jaar anarchie, ligt in Oeganda begraven, samen met honderdduizenden slachtoffers van de burgeroorlogen.

Elders in Afrika stellen Westerse donoren invoering van het méér-partijenstelsel als voorwaarde voor financiële hulp. Maar in Oeganda verdeelde het méér-partijenstelsel de mensen juist langs tribale, religieuze en regionale scheidslijnen. Door deze verdeeldheid konden de oorlogen onder de presidenten Obote en Amin zo lang voortduren, argumenteert Museveni. Oeganda is daarom nog niet rijp voor politieke partijen, vindt de president. Zijn standpunt wordt geaccepteerd door Westerse diplomaten in Kampala. “Het 'geen-partijen-model' werkt in Oeganda”, beaamt een diplomaat. “Kritiek en open debat worden toegestaan. Het systeem is niet verworden tot een dictatuur mede door het goede leidersschap van Museveni.”

Waar twintig jaar lang het geweer de macht uitoefende, waar ongediciplineerde soldaten straffeloos mensen konden doden, heerst weer orde. De economische groei bedraagt sinds 1987 zes procent per jaar. Museveni liberaliseerde de economie en hij vroeg de duizenden door Amin uitgewezen Aziaten terug te keren en hun oude commerciële activiteiten te hervatten. De Westerse donoren geloven in de toekomst van Oeganda en stelden daarom fondsen ter waarde van 825 miljoen dollar beschikbaar, meer dan andere Afrikaanse staten ontvangen.

De meeste Oegandezen prijzen Museveni voor deze successen. De oude politieke partijen verloren veel steun onder de bevolking. De president ondermijnde in het overwegend katholieke en Bantu-zuiden de grote invloed van de Democratische partij door oude koninkrijken in ere te herstellen. De zuiderlingen voelen zich in hun waarde gesterkt door deze terugkeer van hun monarchiën en geven daarvoor eerbetoon aan Museveni.

In het Nilotische noorden en oosten, waar de regimes van Milton Obote en Idi Amin hun machtsbases hadden, bestaat er nog aanzienlijke steun voor het Oegandese Volkscongres (UPS) van de naar Zambia gevluchte Obote. Het nationale leger leeft er soms op gespannen voet met de plaatselijke bewoners en voert strijd met twee kleine rebellenbewegingen. Met tegenzin leggen de noorderlingen zich neer bij het feit dat met Museveni, een zuiderling, de traditionele invloed van het noorden is afgenomen.

Het verbod op activiteit van de politieke partijen ten spijt laten de oude partijen regelmatig hun gezicht zien. Tijdens de campagnes in de afgelopen weken voor de verkiezingen van de grondwetgevende vergadering lieten vele kandidaten doorschemeren tot welke partijen ze behoren. In het oosten verklaarden kandidaten zich openlijk voor het UPC. Als de politieke partijen met veel afgevaardigden vertegenwoordigd zijn in de grondwetgevende vergadering, kunnen zij straks alsnog het méér-partijenstelsel in de constitutie laten opnemen.

De politieke partijen in Oeganda weigeren tot Museveni's teleurstelling een natuurlijke dood te sterven. Een invloedrijke groep in Museveni's regime bepleit daarom een onmiddellijke herinvoering van het méér-partijensysteem. Want als er nu parlementsverkiezingen zouden worden gehouden, dan zal een partij geleid door de populaire Museveni ruimschoots winnen.

    • Koert Lindijer