De show van Koos

ONDERNEMEND NEDERLAND stond in de schijnwerpers. Het Platform Globalisering, de show die minister van economische zaken Koos Andriessen afgelopen donderdag organiseerde, blonk niet uit door onverwachte aanbevelingen, maar was van belang door de collectieve belijdenis dat ondernemers de economische uitdagingen waar Nederland voor staat, moeten aanpakken.

De sfeer was opbouwend, niet zonder zelfkritiek. En ook een beetje on-Nederlands: een show met zakenlieden, de economische elite bijeen in een publiek debat, een nationaal gevoel van opwinding dat gewoonlijk slechts voor optredens van het Nederlandse elftal in een voetbalkampioenschap is gereserveerd.

Bill Clinton had twee jaar geleden in Little Rock de bekendste Amerikaanse economen voor een debat uitgenodigd. Het was een politiek evenement: de aankomende president wilde voorstellen voor zijn economische beleid. Andriessen en staatssecretaris Yvonne van Rooy hadden het anders aangepakt: geen professoren maar ondernemers waren in het Hilversumse televisiecomplex verzameld. Op zichzelf is het een goed idee dat het bedrijfsleven en vertegenwoordigers van ambtelijk en politiek Den Haag eens grondig met elkaar van gedachten wisselen. Al blijft het merkwaardig dat de kanalen tussen ondernemers en de Haagse ministeries kennelijk zo verstopt zitten dat een nationale show nodig is om deze open te blazen.

Nederland staat bol van de informele circuits en de formele fora. In de SER of de Stichting van de Arbeid zitten ook vertegenwoordigers van de werkgeversorganisaties. Misschien zijn VNO en NCW zozeer een onderdeel geworden van het overlegcircuit dat ze onvoldoende de stem van de individuele zakenman of -vrouw vertolken. Of moeten de werkgevers in deze gremia voortdurend rekening houden met compromissen met de vakbeweging? In het Platform Globalisering was geen prominente plaats ingeruimd voor de vakbeweging en dat was een verfrissende breuk met de geijkte patronen van de overlegcultuur. De SER schept geen banen, ondernemers doen dat als het goed gaat wel.

WARS VAN RADICALISME relativeerde Andriessen de conclusies van zijn forum door te zeggen dat alles 'een beetje' moet veranderen. Belangrijker was dat op zo veel punten overeenstemming bestond: de regelgeving, de milieuheffingen, de financiële steun voor onderzoek, de afstemming van onderwijs op de arbeidsmarkt, de loonkosten. Nederlandse werknemers verdienen te genivelleerd en ze kosten te veel. Dat wijst op het probleem van de bruto loonkosten. Deze zijn hoog als gevolg van de premies voor de sociale zekerheid.

De werkgevers, althans hun branche-organisaties, gaan daarbij niet vrijuit. Want zij vormen met de vakbonden de besturen van de bedrijfsverenigingen die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de werknemersverzekeringen. Ze hebben er zelf bij gezeten - de parlementaire commissie-Buurmeijer heeft dat vorig jaar nog eens uit de doeken gedaan - toen de sociale zekerheid uit de hand liep en de kosten werden afgewenteld op de premiebetalende ondernemingen en werknemers. Een klein berichtje, op dezelfde dag als de show van Koos, was daarom van evenveel belang als de aanbevelingen van het Platform: het kabinet wil in navolging van de Tweede Kamer de uitvoering van Ziektewet, WAO en WW vanaf 1997 uit handen van de bedrijfsverenigingen halen en overdragen aan regionale organisaties. Verandering van de inrichting van de Nederlandse economie gaat nog altijd door de politieke trechter van het Binnenhof.

IN ALLE EENSGEZINDHEID over de noodzaak van een revitalisering van de Nederlandse concurrentiekracht worden een paar feiten nog wel eens over het hoofd gezien. Nederland heeft - de harde gulden, de opkomst van Oost-Azië en de opening van Oost-Europa ten spijt - jaar in jaar uit een overschot op de handelsbalans en op de lopende rekening van de betalingsbalans. Ook met de goedkope-lonenlanden van Oost-Europa heeft Nederland een handelsoverschot. Dat zegt veel over de positieve aspecten van internationale economische betrekkingen en open grenzen. Gelukkig is het Platform niet uitgelopen op een oproep voor marktafscherming. Het herstel van de Nederlandse dynamiek zal van binnen uit moeten komen.