De 'opwindingsverslaving' op de Nederlandse tv

Vanwaar toch al die belangstelling bij de omroepen voor seksualiteit, vroegen Van Kooten en De Bie zich in hun 'Krasse knarren' af. Het antwoord is eenvoudig: het verkoopt. De kijkcijfers, ook van informatieve programma's, schieten omhoog zodra het om seks gaat. Dan gooit de programmamaker er nog een boek tegenaan met de titel van het programma, zoals nu met KRO's 'Min of meer macho', en Kees is weer klaar (ik bedoel niet Kees van Kooten).

Seks is pure business geworden - en niet meer alleen voor pooiers en pornobazen, maar ook voor omroepen, tv-produktiemaatschappijen, therapeuten, mannenbladen èn vrouwenbladen. De Groene Amsterdammer bracht onlangs een interessante inventarisatie van de sekshausse in de vrouwenbladen. Bladen als Viva, Marie Claire, AvantGarde, Elle, Cosmopolitan wedijveren fanatiek met elkaar op de markt van seks en (on)geluk.

Liesbeth Hendrikse, hoofdredactrice van Elle, is er het eerlijkst over: “Natuurlijk doen we mee. Sex sells! We beweren telkens dat we iets nieuws ontdekken. Maar al die zogenaamde ontdekkingen worden maanden van tevoren tijdens brainstormsessies bedacht door creatieve dan wel zieke geesten. Het gaat steeds om de invalshoek: de ene keer doe je seksuele fantasie met een aantal deskundigen, de andere keer met schrijvers. Zo kan je een onderwerp eindeloos herhalen.”

Bij de Viva hebben ze zelfs een nieuw soort 'verwencadeau' in de aanbieding: de 'Vivabrator': “Lang, dun en lekker, uitgevoerd in glimmend, slijtvast nepgoud. Niet alleen heel decoratief, maar vooral ook leuk om jezelf mee te verwennen, of samen mee te spelen.”

Ook een veel braver damesblad als Margriet doet mee aan deze rage via bijvoorbeeld seks-enquêtes. De resultaten daarvan zijn vervolgens weer terug te vinden in het boek van Annette Heffels en Willeke Bezemer, gebaseerd op hun KRO-programma 'Min of meer macho', voor welk boek in de zendtijd van de KRO reclame wordt gemaakt.

Ooit zullen we allemaal aan ons gerief komen - als het niet seksueel is, dan toch in ieder geval financieel.

Tot het zover is moeten we ons behelpen met programma's als 'Min of meer macho', 'Amazones', een incidentele aflevering van Ursul de Geer over ontrouw, of van EO's - jawel, ook zij - 'Man en macht'. Het ging allemaal over seksualiteit en het was in één week te zien. Wat al die programma's met elkaar gemeen hebben, is het gebrek aan urgentie. Steeds vraag je je af: waarom moet ik dat juist nu zien? Hebben al die enquêtes en interviews soms iets opzienbarends opgeleverd?

Waarom moet ik voor de zoveelste maal horen dat vrouwen liever knuffelen dan neuken ('vrijen', zeggen ze gelukkig nog bij de Margriet en de KRO), dat mannen liever neuken dan knuffelen, dat mannen vaker het initiatief nemen dan vrouwen, dat mannen vaker masturberen dan vrouwen, en ga zo maar door?

Eigenlijk kun je al die karrevrachten aan overtollige informatie in zes woorden samenvatten: mannen en vrouwen komen te kort.

Het vervelendste aan die programma's - vooral bij 'Min of meer macho' - is de loodzware ernst en de weemakende therapeutentoon waarop de vragen worden gesteld. “Heb je het gevoel dat doordat je jezelf vaak aanbiedt je jezelf de mogelijkheid onthoudt dat jij versierd wordt, bij wijze van spreken?” vroeg Annette Heffels aan een popmuzikant. “Natuurlijk”, antwoordde de brave man, “als je de hele dag achter je vrouw aan loopt te rennen, dan is bij haar alle spontaniteit weg, dan is überhaupt de mogelijkheid voor haar verdwenen om zichzelf een keer aan te bieden, omdat je de hele dag je handelswaar loopt te verkopen, in feite.”

Seksualiteit in Nederland is nog steeds een wanhopig ploeteren, een lusteloos lustbeleven. Althans, als je op dergelijke programma's afgaat. In hoeverre ze - - en dat geldt ook voor al die enquêtes - werkelijk representatief zijn voor de Nederlandse bevolking komen we niet te weten.

“Mijn behoeftestelling wordt meestal wel beantwoord door mijn vrouw”, zei een man tegen Annette Heffels, en hij keek erbij alsof het om de bestelling van een mud aardappelen ging. Een andere, oudere man zei: “We hebben afgesproken dat we er eenmaal per week goed aandacht aan besteden, maar op een prettige wijze, met een feestelijk karakter, al komt daar vaak geen bal van terecht.” (Zijn vrouw zat zwijgend achter hem in de erker en streek soms bezorgd over haar witte frontje als er weer zo'n in wol gehulde impertinentie op haar man werd afgevuurd.)

In een aflevering van EO's 'Man en macht' (zelfs de titels van die programma's lijken op elkaar) dook een sekstherapeut op die waarschuwde voor 'opwindingsverslaving'. “Het orgastische gevoel vult even de innerlijke leegte”, zei de man, die tevens pastoraal werker was, “je zoekt dan de pornografie, je kijkt naar de vrouw, maar mijn advies is: ontmoet eerst jezelf, wie ben jezelf? Je kunt ook een stevige kerel worden zonder steeds maar seksueel actief te zijn.” Volgens deze therapeut ligt het mooie van de seks juist in het moment erna: “De tevredenheid van in elkaars armen te liggen geeft zo'n bevrediging - dat is iets anders dan pure lustbeleving.”

De gemeenschap na de gemeenschap, dàt is pas je ware. Want pure lustbeleving blijft in calvinistisch en katholiek Nederland verdacht. De EO en de KRO zijn nooit te beroerd om ons dat nog even flink in te wrijven. Als die mannen nou maar een beetje hun lusten beteugelen, dan komt het nog best in orde met moeder de vrouw. Dat is de impliciete boodschap, ook van 'Min of meer macho'. De uitgezonden interviews eindigen vaak in een soort katharsis. “Het is een dierlijk gebeuren”, zei de oudere man, “vrouwen beleven het anders, maar hoe integreer je het in het geheel?”

Het is duidelijk: dit is niet de wereld van de 'Vivabrator'. Die komen we tegen in het Veronica-programma 'Amazones'. Geert Tomlow ondervraagt daarin telkens drie vrouwen uit één beroepsgroep of categorie: de gezondheidszorg, fotomodellen, studentes. Het programma onderscheidt zich in gunstige zin van die andere programma's, doordat er met een zekere vrolijke onbekommerdheid over seks gesproken wordt. De (jonge) vrouwen zijn buitengewoon openhartig en ze worden niet al te veel gehinderd door in zondebesef gedrenkt moralisme. De enige die zich niet helemaal op zijn gemak lijkt te voelen, is Tomlow zelf. Het is dan ook geen sinecure om in het openbaar de afgezaagdste aller seksvragen te moeten stellen: “Die eerste keer... eh... hoe was dat?”

Veel nieuwe ervaringsfeiten levert ook dit programma niet op, of het moest de mededeling van een studente zijn “dat kriebelen op je rug ook heel lekker is - minstens zo lekker”. Maar misschien wist u dat al.

    • Frits Abrahams