Sjabbat doorkruist joods Pesachfeest

AMSTERDAM, 25 MAART. De joodse moeder kijkt verbaasd. “Vorig jaar mocht het wel”, zegt ze. Maar Nesaneel Daniel is niet te vermurwen. “Deze messen kunnen niet meteen gekasjerd worden. Ze bestaan niet uit één stuk, tussen heft en lemmet zit ander materiaal.”

Het is druk in de keuken van het Joods Cultureel Centrum in Amsterdam waar Nesaneel Daniel en Bart Bouws de leiding hebben bij het kasjeren - het geschikt maken van bestek en vaatwerk voor gebruik op het Pesachfeest dat zondag begint en een week duurt. Mannen en vrouwen komen met tassen vol vaatwerk dat gekasjerd moet worden. Met heet vuur reinigt Daniel alle kleine stukjes tussen heft en lemmet want “er kan troep in zitten”. Daarna gaan de messen in kokend en koud water.

“Kunt u het nog volgen?” Rabbijn L. van de Kamp leunt glimlachend achterover. Op de tafel in zijn werkkamer ligt een stapel materiaal over de voorbereidingen die voor Pesach moeten worden getroffen. Het is dit jaar een bijzondere Pesach, omdat de voorbereidingsdag samenvalt met sjabbat. Die begint vanavond om tien voor zeven en duurt tot morgenavond kwart voor acht. En omdat op sjabbat niet gewerkt mag worden, moet alles een dag eerder in gereedheid zijn gebracht voor het feest waarop de uittocht van het joodse volk uit Egypte wordt herdacht.

De voorbereidingsdag van Pesach valt niet vaak op sjabbat. Reden voor het rabbinaat een lijst met praktische adviezen op te stellen om mogelijke problemen bij de voorbereiding te ondervangen. Zoals het tijdstip waarop chameets (gerezen deegprodukten als koekjes, broden, beschuit, alsmede alle kruimels) uit woningen verwijderd moet worden.

Valt Pesach op een doordeweekse dag, dan doorzoeken de bewoners de avond eraan voorafgaand het hele huis met een kaars op nog resterende brood- of koekkruimels. Wat ze vinden, moet de volgende ochtend voor kwart voor tien verbrand worden, omdat vanaf dat moment geen gerezen deegprodukten meer gegeten mogen worden. Dat verbod geldt de hele Pesachweek. In plaats van gerezen deegprodukten eet men matzes, die in een korte spanne tijds zijn gebakken zodat water en meel niet kunnen rijzen.

Van de Kamp: “Omdat vanavond sjabbat begint, hebben we gisteravond al moeten zoeken naar chameets. Wij moeten overal zoeken, maar zijn het hele jaar voorzichtig om zo min mogelijk chameets te verspreiden. Bij de boekenkasten zul je bij ons geen brood- of koekkruimels aantreffen.” Het gevonden chameets is vanochtend om kwart voor elf verbrand.

Er is echter een probleem. Op sjabbath moeten bij elk van de drie maaltijden (de eerste op vrijdagavond, de andere op zaterdag) twee hele gevlochten broden gegeten worden. Omdat morgen Pesach begint, zouden de broden moeten worden ingeruild voor matzes. Maar het is verboden de dag vòòr Pesach matzes te eten en daarom eet men vanavond toch brood. En dat terwijl de huizen vrij van chameets moeten zijn.

“We eten vanavond heel kleine broodjes, in een hoekje van de kamer. Er mag niet gekruimeld worden. Valt er toch een kruimel, dan moet die door het toilet gespoeld worden, want als je hem opzuigt blijft hij in de woning”, aldus Van der Kamp.

Niet alleen vallen de voorbereidingsdag van Pesach en sjabbat samen, in de nacht van zaterdag op zondag gaat ook de zomertijd in en moet de klok worden bijgesteld. Hoewel sjabbat zaterdagavond om kwart voor acht is afgelopen, treedt dan onmiddelijk het werkverbod in werking vanwege Pesach. Dat duurt tot maandagavond 20.49 uur omvat ook kleine werkjes. Daarom heeft Van de Kamp vanochtend al een paar klokken in zijn huis een uur vooruit gezet.

Ook het tijdstip waarop particulieren en bedrijven zoals bakkerijen hun chameets konden verkopen, moest in verband met sjabbath een dag worden vervroegd. Tot gistermiddag konden zij daartoe bij het rabbinaat een volmacht inleveren. Van de Kamp: “Onze conciërge koopt veel op. Van particulieren die hun flessen whisky (met graan gestookt) in een kast opbergen en de sleutel en een certificaat aan hem geven. Of van een joodse bakker. Die moet ook tijdelijk de inventaris van zijn zaak verkopen met de optie dat hij alles terug kan kopen wanneer Pesach voorbij is.”