Polen als model voor Oostblok

Het was een gebeurtenis zonder fanfare. Toch is het recente akkoord tussen de 'Club van Londen' en Polen over herschikking van de schuld aan de internationale banken, waarover vier jaar is onderhandeld, de belangrijkste mijlpaal in het economisch hervormingsproces. De overeenkomst behelst kwijtschelding van 42,5 procent van de commerciële schuld van 13,5 miljard dollar door de internationale banken en verlenging van de terugbetalingstermijn tot 30 jaar. Polen kan vanaf nu worden beschouwd als een kredietwaardig land, waar het voor buitenlandse investeerders steeds beter en veiliger toeven is.

Het akkoord kwam tot stand nadat het Internationale Monetaire Fonds (IMF) al eerder zijn goedkeuringsstempel op de sobere overheidsbegroting voor 1994 had gezet. Hierdoor is ook de weg vrij voor uitvoering van het akkoord dat de 'Club van Parijs' in 1991 sloot over vermindering met de helft van de schuld van 33 miljard dollar aan de krediteurenlanden.

Wie zei er dat het Westen het laat afweten bij de economische hervormingen in Oost-Europa? Wanneer het gaat om concessies op handelsgebied van met name de Europese Unie is de kritiek vanuit Oost-Europa meer dan begrijpelijk. Maar in de financiële sanering van de Poolse economie hebben de Westerse landen een misschien wel doorslaggevende rol gespeeld.

Na de 'shocktherapie' van 1990 en de ineenstorting van de markt in de voormalige Sovjet-Unie in 1991 zakte de economie van Polen heel diep weg. De industriële produktie daalde tot minder dan 60 procent van het oorspronkelijke niveau, met de reële lonen gebeurde hetzelfde, de consumentenprijzen schoten omhoog, vooral door de afschaffing van staatssubsidies.

Maar de Poolse economie heeft de weg omhoog al weer gevonden. Vorig jaar groeide het bruto nationaal produkt met 4 procent. De inflatie (27 procent op jaarbasis) komt onder controle. De reële lonen blijven door de prijsstijgingen nog achter bij het vroegere niveau. Maar de industriële produktie gaat al weer naar het peil van voor 1990. Bovendien zijn de efficiency en kwaliteit van die produktie inmiddels heel wat beter.

Verliezers zijn er natuurlijk ook onder de 39 miljoen Polen. Veel van de 9 miljoen gepensioneerden zien hun uitkering uitgehold door de inflatie. En dan zijn er de bijna 3 miljoen (16,1 procent) werklozen. Degenen die langer dan een jaar zonder werk zijn, krijgen nauwelijks nog sociale steun. Toch stelt de zich snel ontwikkelende economie velen al weer in staat wat bij te verdienen. Bovendien kon de Poolse regering door hogere belastinginkomsten, een gevolg van de groei, de uitkeringen verhogen. Dit jaar zal de werkloosheid voor het eerst dalen.

De grote betekenis van de overeenkomst tussen Warschau en de 'Club van Londen' ligt erin dat de particuliere kapitaalstroom naar Polen in een stroomversnelling kan geraken. Tot nu toe moest het land het vooral hebben van de leningen van buitenlandse overheden en internationale financiële instellingen. De afgelopen vier jaar stroomde 2 tot 3 miljard dollar aan particulier kapitaal naar Polen. Dat is betrekkelijk weinig in vergelijking met de circa 7 miljard dollar die in dezelfde periode naar Hongarije vloeide, waar de vrije markt al sinds de jaren zestig functioneert. De lijst van gerenommeerde bedrijven die in Polen investeren wordt snel langer. De kapitaaltoevloed heeft de Poolse reserves intussen zodanig gespekt dat betaling van de geherstructureerde schuld geen probleem meer is. De beurs van Warschau is na de fenomenale koersstijgingen in 1993 dit jaar al weer met 50 procent gestegen.

De beloning voor de in veel opzichten traumatische schoktherapie wordt voor de Polen duidelijk zichtbaar. Het woord 'crisis' is in Warschau steeds geïnterpreteerd als 'kans'. Zelfs de vorig jaar aangetreden regering van oud-communisten heeft de hervormingen vol overtuiging voortgezet. De Westerse industrielanden kunnen het voormalige Oostblok nu wijzen op het Poolse voorbeeld en de positieve rol die zij zelf bij de financiële sanering hebben gespeeld. In de hoop dat goed voorbeeld goed doet volgen.

    • Hans Buddingh'