Ideologie moet komen van de basis

Herwaardering van de christelijke waarden zoals A. van den Beld, hand in hand met Hirsch Ballin, Bolkestein en Schutte (GPV) bepleiten, is geen serieuze optie, alleen al gezien het gestaag afnemen van de geloofsbeleving.

Van den Beld had hiervoor Nietzsche in stelling gebracht, ten onrechte zoals M. van Nierop in NRC Handelsblad van 19 maart betoogde. Hij drukte daarbij een citaat af uit Nietzsches Menschliches, Allzumenschliches, waarin deze stelt dat wij maar wat graag over zulke heilzame, rustgevende en weldadige waarheden zouden willen beschikken als de godsdiensten ons voor ogen toveren, maar dat zulke waarheden er domweg niet zijn en dat de filosofie er hooguit opnieuw metafysische bedenksels tegenover kan stellen die even onwaar zijn.

Het standpunt van Nietzsche getuigt van een cultuurpessimisme dat erg in zwang was rond de vorige eeuwwisseling, maar dat wij ons rond de komende niet meer kunnen permitteren. De westerse maatschappij is behept met een economie die ten prooi is aan een dwangmatige groei en die al decennia lang ons welzijn alleen maar aftakelt. Er zijn wetenschappers die de mensheid nog 40-60 jaar geven. Iedereen is het er over eens dat er wat moet gebeuren. Wie moet dat doen? De economische machthebbers? Die managers staan met de rug tegen de muur, die kunnen maar één kant op: doorgroeien, anders worden ze door de concurrentie overlopen. De overheid dan? Onze overheden zijn voor hun budgetten geheel afhankelijk van deze groei-economie, en kunnen dus alleen maar groeibevorderend meewerken. Nee, het kan alleen gestopt worden als wij allemaal in eensgezindheid en in gezamenlijke offerbereidheid willen dat dit stopt. Onze consumptiemaatschappij is een aantal 'oude vormen en gedachten' aan het opruimen die het ingang vinden van een nieuwe kijk op onszelf en onze medemensen in de weg stonden. Met een keur van wetenschappen binnen handbereik, kunnen wetenschappers een nieuwe mens- en wereldbeschouwing voor ons formuleren, onze 'koranbijbel 2000', vrij van al die misleidende denkbeelden waar de oude zo mank aan gaan. Een soort Universele Verklaring, maar dan niet zozeer van de Rechten, maar van de Herkomst en de Geaardheid van de mens.

Maar als er één ding vandaag de dag niet meer kan, dan is het dat er van bovenaf opgelegd wordt wat wij moeten denken. Zoiets moet gewoon ergens ontstaan, of, zoals met alle ideeën waar de tijd rijp voor is, op meerdere plaatsen tegelijk.

    • Frans Couwenbergh