Hebben we de sokken al?

Scheerapparaat, sokken, lange broek, kaarten, bril, slipjes, tandenborstel: één voor één noemen de bejaarden een voorwerp. Met een dikke viltstif schrijft Ria Breggeman de woorden op de flip-over, al snel zijn het er twintig. De vraag was: wat nemen we mee als we op reis gaan? “Moeten we die straks allemaal uit ons hoofd weten?” zegt een grijze dame zachtjes. “Dan neem ik liever wat minder mee.”

In een zaaltje van de wijkpost voor ouderen in Amsterdam Slotervaart zitten tien bejaarden gebogen over de cursusmap 'Beter omgaan met geheugen'. Ze zijn hier omdat ze vergeetachtig zijn, of dat juist willen voorkomen. Vandaag gaat de les over 'onthouden en ordenen'. En omdat geordende informatie makkelijker is terug te vinden dan 'losse', delen de cursisten de genoemde vakantiespullen op in categorieën.

Breggeman slaat het vel met woorden om. “Wat namen we ook al weer mee?” Eerst worden de voorwerpen uit de categorie 'toiletspullen' genoemd, dan de 'kledingstukken'. Langzaam raakt het nieuwe vel weer vol. Maar na tien minuten ontbreekt nog steeds een woord. “Hebben we de sokken al?” vraagt meneer de Jong (75). Die staan er al. “Nou dan weet ik het ook niet meer”, zegt hij.

“Onbegrijpelijk”, zegt Breggeman. “Dat ze niet meer kunnen touwtjespringen, snappen ze allemaal. Maar dat ook herinneren meer tijd en aandacht kost, is moeilijk te accepteren.” O jee, nu begint het

Iedereen heeft het wel eens, je loopt naar de keuken en terwijl je de kast opendoet ben je vergeten wat je wilde pakken. “Niks aan de hand”, vindt Breggeman, “maar bejaarden denken meteen: o jee, nu begint het, nu ga ik dementeren. En als ze dat eenmaal denken, raken ze zo gespannen dat ze echt vergeetachtig worden.”

De cursussen zijn dan ook vooral bedoeld om ouderen hun zelfvertrouwen terug te geven. De cursus in de wijkpost Slotervaart is van de Amsterdamse Projectgroep Geheugen, maar geheugentrainingen worden door het hele land gehouden.

Meneer (84) en mevrouw (79) Elstrodt buigen zich over de volgende oefening. Het is toch vreemd met dat geheugen, zegt meneer Elstrodt. Aus, bei, mit, nach, seit, von, zu, het Duitse rijtje voor de naamvallen kan hij zich nog zo herinneren. Maar soms weet hij opeens niet meer wat voor dag het is. Mevrouw De Vries heeft “er ook de pee in”. Ze trekt haar turkoois satijnen blouse recht. “Ga ik naar het toneel en weet ik plotseling de namen van de spelers niet meer.” 's Nachts in bed ligt ze dan nog te piekeren. “Opeens herinner ik het me weer: die was het, die was het en die.” Ze weet wel waardoor het komt. “Ik wil gewoon te veel - en ja, dan vergeet je de helft.”

Behalve door te ordenen, worden de cursisten ook aangespoord om door associëren te onthouden. Of door te 'visualiseren'. Uit het cursusboek: “Om de naam van meneer Visser te onthouden stellen we hem voor aan de waterkant met grote laarzen aan en een hoedje op. Het regent. Met een triomfantelijke blik sleept hij een soort walvis de kant op.”

Meneer De Jong maakt tijdens de les nauwgezet aantekeningen. Hij heeft al veel geleerd, zegt hij. Hij wist bijvoorbeeld niet dat hij een 'zintuiglijk geheugen' heeft dat al een eerste selectie van informatie verzorgt. “Wie naast een busroute woont zal de bus vaak niet eens horen.” Maar het meest heeft meneer De Jong aan de ontspanningsoefeningen. Samen met mevrouw De Jong oefent hij elke dag een kwartiertje. “Gewoon alle spieren aantrekken en loslaten, als je gespannen bent kun je niet denken”. Als hij nu even niet op een naam kan komen, blijft hij rustig. “Niet kwaad worden, zeg ik dan tegen mezelf. Ontspannen, ontspannen, het komt wel weer.”

    • Monique Snoeijen