Altijd de studieboeken op tafel

'Officieel studeer ik aan de faculteit der culturele wetenschappen', zegt de zeventigjarige mevrouw A. de Haan uit Hilversum. Maar dat klinkt haar toch iets te gewichtig. Ze is niet uit op een universitaire graad, ze studeert ook niet voor een beroep, het is pure interesse die haar drijft.

'Door je in de achtergronden en de geschiedenis te verdiepen kun je deze tijd zoveel beter begrijpen', legt de gepensioneerde ambtenares uit. Zes jaar geleden zag ze een filmpje op de televisie over de Open Universiteit en ze bestelde meteen het cursusmateriaal over de Verenigde Staten van Amerika in de twintigste eeuw. Amerika had haar al van kindsbeen in de greep, want haar vader dweepte met het land van de onbegrensde mogelijkheden.

Dat het land ook hele andere kanten heeft, daar is mevrouw De Haan na twee jaar zelfstudie wel achter gekomen. Ze prijst de rijkelijk geïllustreerde, maar inmiddels stukgelezen lesboeken die ze nog regelmatig als naslagwerken tevoorschijn haalt. 'Doordat ik me in die wetenschappelijke denkwereld heb verdiept, kijk ik nu heel anders tegen de Verenigde Staten aan.'

Mevrouw De Haan is niet meer opgehouden met studeren. Na de geschiedenis van Amerika volgde ze een paar modules politicologie - het één roept namelijk het ander op' - en vervolgens stortte zij zich volledig op het Ancien Régime. Ze slaat haar studieboek open bij het hoofdstuk 'Staat, standen en klassen' en begint enthousiast te vertellen over de uitvinding van de boekdrukkunst, het onstaan van het humanisme en de wederopstanding van de mens als individu. Ze pakt de sprookjes van Grimm uit de kast en laat een geïllustreerde uitgave van Goethes Der Zauberlehrling zien die ze via de universiteitsbibliotheek op het spoor is gekomen. Ze reciteert Schiller en De Genestet uit het hoofd en via de heksenverbrandingen komen we automatisch bij de schrijver Salman Rushdie terecht. Tussendoor springt ze op van haar stoel en zwaait familiair naar de buschauffeur van lijn 114. Haar getrainde oor had de bus al de bocht om horen komen.

'Studeren is verrijkend en verslavend', vervolgt mevrouw De Haan haar verhaal na dit kleine sociale ritueel. 'Ik moet minstens honderd worden om alles wat ik interessant vind nog te kunnen doen.' In het krantje van de Open Universiteit zag ze net weer een cursus Nationalisme in Europa aangekondigd. 'Razend interessant natuurlijk, want je kunt dat wel een belachelijke oorlog vinden in Joegoslavië, maar wanneer je de historische achtergronden kent begrijp je veel beter wat daar aan de hand is.' Misschien iets voor ná het Ancien Régime, zo overweegt ze.

Haar maatschappelijke interesse en liefde voor de geschiedenis heeft mevrouw De Haan van huis uit meegekregen. Ze is duidelijk 'erfelijk belast' en daaruit verklaart ze ook haar huidige studiezin.

Op zesjarige leeftijd lag ze al op haar buik de Gooi- en Eemlander door te nemen. Tijdens de oorlog las moeder de zes kinderen van het gezin voor uit de wereldliteratuur. Maar na 45 moest er een hoop ingehaald worden en was het vooral de tennisbaan die trok.

'Toen ik met de eerste cursus begon moest ik echt even doorzetten', herinnert mevrouw de Haan zich. 'Studeren is toch iets anders dan een boek lezen. Het is een manier van denken, die geconcentreerdheid kende ik niet.' Wie bij de Open Universiteit studeert ziet doorgaans niet veel medestudenten. Het lesmateriaal wordt thuisgestuurd en je gaat zelf aan de slag. Daarnaast is er een facultatief aanbod van begeleiding, werkgroepen, tentamens, zelfs excursies - 'het is allemaal prachtig geregeld, hoor!' - maar mevrouw De Haan maakt er geen gebruik van. Ze studeert niet vanwege de sociale kontakten maar om reden van innerlijke verrijking. Tentamens worden bovendien s avonds in een verafgelegen Utrechtse universiteitswijk afgenomen. 'Dat durf ik niet', zegt de Hilversumse gedecideerd. 'De spanning of ik weer heelhuids thuis kom is groter dan die van het tentamen.'

Ze doet wel de zelftoets aan het eind van ieder hoofdstuk en ze repeteert voor zichzelf de 'headlines'. Vier uur studeren per dag is zeker geen uitzondering. 'Geen kwestie van discipline', zegt mevrouw De Haan, 'maar van liefde voor het vak en het onderwerp.' Ze moet zelfs een wekkertje zetten om het kopje koffie niet te vergeten. 'Maar voor ik begin maak ik het huis netjes en moeten de boodschappen gedaan zijn.'

De voormalige ambtenares houdt van een ordelijk leven. Vorig jaar dacht ik even dat ik zou stoppen met de Open Universiteit. 'Maar toen ik in Parijs was en al die prachtige gebouwen en musea zag werd ik gewoon chagrijnig van het idee.'

Ze staat weer even op om naar de buschauffeur te wuiven en als ze gaat zitten zegt ze: 'Ik heb me toen meteen ingeschreven voor deel 2 van het Ancien Régime. Ik kan er gewoon niet buiten.'

Studeren wordt niet moeilijker als je ouder wordt, meent mevrouw De Haan. 'Integendeel, zou ze haast zeggen: Je hoeft je nergens meer over op te winden. Je doet alleen wat je zelf interessant vindt en op het moment dat het jou uitkomt. Ik heb de studieboeken altijd op tafel liggen. Ik kan ze elk moment openslaan.'

    • Michaja Langelaan