Vruchteloos beraad stemverdeling; EU snelt op crisis af door machtskwestie

PAG.9 HOOFDARTIKEL

BRUSSEL/LONDEN, 23 MAART. Binnen de Europese Unie tekent zich een crisis af, nu de ministers van buitenlandse zaken er gisteren in Brussel niet in zijn geslaagd om een oplossing te bereiken voor het conflict met Groot-Brittannië en Spanje over de machtsverhoudingen in de Europese ministerraden na de uitbreiding.

De toetreding van Noorwegen, Zweden, Finland en Oostenrijk per 1 januari 1995 lijkt daarmee van de baan.

De ministers namen gisteren aan het eind van de dag na hun vruchteloze beraadslagingen voor het eerst het woord 'crisis' openlijk in de mond. Volgens de Belgische minister Willy Claes kan men nog discussiëren over de vraag of de EU in crisis is, of nog in een crisis terecht zal komen. Minister Kooijmans zei “erg somber” te zijn gestemd. “Ik zie niet in hoe we hier tot een oplossing kunnen komen. Dat is dus een crisis.”

De Britse premier Major ging in Londen tekeer tegen pro-Europeanen in zijn eigen partij en in de liberale- en Labour-oppositie. Hij zei ook dat met name Nederland en België “valse dreigementen” tegen de Britten geuit hadden. De opzienbarende anti-Europese koerswijziging van Major is mogelijk bedoeld om stemmen te winnen bij de naderende Europese verkiezingen.

De kans is groot dat het conflict over de stemverhoudingen binnen het beoogde Europa van de Zestien de komende top van Europese regeringsleiders gaat beheersen, die eind juni wordt gehouden op Korfoe. Weliswaar doen de ministers van buitenlandse zaken uit de twaalf EU-lidstaten het komende weekeinde tijdens een al gepland informeel beraad in het Griekse Ioannina nog een poging om uit de impasse te komen, maar de kans van slagen is “uitgesloten”, aldus minister Kooijmans.

Inzet van het conflict is de vraag hoeveel stemmen nodig zijn om een blokkerende minderheid te vormen binnen de Europese ministerraden. Tien lidstaten willen de drempel na de uitbreiding met Noorwegen, Zweden, Finland en Oostenrijk ophogen van 23 naar 27 stemmen, teneinde de bsluitvorming binnen de EU niet moeilijker te maken. Groot-Brittannië en Spanje zijn daar fel op tegen en ze willen niets van hun machtspositie prijsgeven.

Alle ministers onderstreepten gisteren dat het niet gaat om “een banale twist over cijfertjes”, zoals de Franse minister Juppé zei, maar dat de werkelijke inzet is “wat voor soort Europa willen we eigenlijk”, zoals minister Kooijmans opmerkte.

Pag.4: 'Britten uit op verwatering van EU'

Volgens hem zullen de komende Europese verkiezingen over dat onderwerp gaan en niet langer over de vraag wat de EU kan doen om vraagstukken als werkloosheid op te lossen. “Je kunt zeggen dat het Europa zoals dat door zes lidstaten is opgebouwd, en door tien lidstaten wordt gesteund, door twee lidstaten niet wordt aanvaard”, aldus Kooijmans.

Ook zijn Belgische collega Claes verweet Groot-Brittannië “het concept van Europa” te willen veranderen. Hij zei dat de Britse regering uit is op “verwatering” van de Unie en dat Londen de Europese samenwerking niet verder wil laten gaan dan het creëren van een soort vrijhandelszone. “De betekenis van dit incident moet men niet onderschatten. Het gaat om de doeltreffendheid van de Unie en het gaat om het karakter van de Unie”.

Binnen de EU verzetten Nederland en België zich het felst tegen de pogingen van Engeland en Spanje om de positie van vooral de kleine lidstaten bij de Europese besluitvorming te ondergraven. De Britse premier doelde ook op Nederland en België toen hij gisteren in het Lagerhuis opmerkte dat twee lidstaten in het bijzonder door “hun starre en dogmatische opstelling” het uitbreidingsproces van de EU in gevaar brengen.

Maar in Brussel waren na afloop van de bijeenkomst precies de tegenovergestelde geluiden te horen. Voorstellen om de drempel van de blokkerende minderheid op 25 te leggen of om bij de besluitvorming ook de bevolkingsomvang in de lidstaten te laten meewegen, werden door alle tien lidstaten afgewezen. Ook verzetten de tien zich tegen de suggestie om een juridisch bindend protocol aan het Verdrag van Maastricht toe te voegen, waarin wordt vastgelegd dat er geen besluiten zullen worden doorgedrukt als drie landen een blokkerende minderheid van 23 stemmen vormen. Gezien de stemmenverdeling per land, betreft het daarbij per definitie twee grote lidstaten.

Minister Kooijmans liet zijn collega's in de raad gisteren weten dat hij al grote problemen in het Nederlandse parlement zal krijgen indien er een vrijblijvende politieke verklaring wordt opgesteld, waarin wordt vastgehouden aan de grens van 27 stemmen maar waarin de lidstaten wel toezeggen om beslissingen korte tijd op te schorten voor nadere bezinning, indien landen met 23 stemmen moeite hebben met een te nemen besluit. Ook voorzitter Delors van de Europese Commissie zei niets te voelen voor “een slecht compromis”. Delors waarschuwde de Unie niet te ver te gaan met toegevingen aan Engeland en Spanje omdat daarmee de toekomst van de Unie op het spel wordt gezet.

Tien jaar geleden stortte de Britse premier Thatcher de Europese gemeenschap in een crisis over de teruggave van de Britse contributie aan de EG. Dat conflict werd in juni 1984 bezworen op de Europese top in Fontainebleau. Maar de kans dat zoiets ook zal gebeuren op de komende top op Corfu, werd gisteravond niet erg hoog ingeschat indien Londen en Madrid niet toegeven. De lidstaten zijn altijd bereid geweest om maximaal regekening te houden met binnenlandse problemen in andere landen. Dat was het geval in de discussie over de GATT, bij de verdeling van de gelden uit de structuurfondsen en dergelijke. “Maar hier heb je een situatie waarbij je na vier keer onderhandelen nog geen stap nader tot elkaar bent gekomen. Je kunt hier geen situatie creëren waarin je naar buiten toe iets als overwinning voor je zelf kunt en wilt presenteren. De wil is er niet”, aldus Kooijmans.