Spanje weet geen raad met zijn rol in Europa

MADRID, 23 MAART. Van het braafste jongetje in de klas tot het zwarte schaap van Europa. Spanje weet niet goed raad met de nieuwe rol die het speelt bij de onderhandelingen over de uitbreiding van de Europese Unie. Het nieuws dat minister van buitenlandse zaken Solana voet bij stuk houdt in zijn verzet werd de afgelopen dagen zorgvuldig weggemoffeld in de media. De aandacht was vooral gericht de felle machtstrijd die woedt binnen de regeringspartij PSOE.

Wat de Spanjaarden vooral een ongemakkelijk gevoel geeft, is dat het plotseling zij aan zij staat met Groot-Brittannië, het land dat een reputatie heeft als dwarsligger in Europa. Spanje was pro-Europa en is dat nog steeds, zo is de algemene mening. Sterker nog: diplomatieke kringen laten niet na te onderstrepen dat het juist deze positieve houding is die bepalend is voor de Spaanse opstelling.

Officieel luidt de redenering immers dat Spanje wil voorkomen dat het criterium van de democratische representativiteit in het gedrang komt. Met 39 miljoen inwoners heeft Spanje acht stemmen in in de Europese ministerraad. In de nieuwe stemverhouding na uitbreiding van de Unie bestaat het gevaar dat deze alleszins redelijke getalsverhouding te niet gedaan wordt, vindt Spanje.

Maar onderhuids knaagt in Spanje een ander ongenoegen. Spanjes onvoorwaardelijke steun aan de Europese Unie was tot dusver een van de pijlers van het beleid van Felipe González. González, sinds 1982 minister-president, zag het lidmaatschap als een noodzakelijke voorwaarde niet alleen om de economische stagnatie van zijn land te doorbreken, maar ook om Spanje weer een rol van enige betekenis te laten spelen in de internationale politiek.

Die twee strategische doelen staan in toenemende mate onder druk. De vliegende economische start die Spanje na zijn toetreding in 1986 doormaakte, is inmiddels aardig aan het verzanden. Ondanks de miljarden ecu's aan Europese steun, blijkt steeds meer dat de Spaanse economie nog lang niet de inhaalmanoeuvre heeft voltooid die González in gedachte had: de landbouw en visserij kunnen nauwelijks opboksen tegen de efficiëntere produktie uit de noordelijke landen van de Unie. De industrie kampt met dezelfde problemen. De Spaanse werkloosheid is met 24 procent de hoogste van Europa en zal naar verwachting verder stijgen.

Het is zeer de vraag of Spanje in de toekomst zal voldoen aan de Europese criteria om mee te kunnen draaien in de linies van de meer ontwikkelde noordelijke economieën. Het besef naar het tweede plan af te glijden begon al door te dringen met de opeenvolgende devaluaties die de peseta het afgelopen jaar met een kwart in waarde deden dalen.

En nu dreigt ook de politieke rol van Spanje in Europees verband aanzienlijk te verminderen. In Madrid wordt de uitbreiding vooral gezien als duidelijke machtsverschuiving in noordelijke richting. Een verschuiving bovendien naar landen die gemeten naar hun inwonersaantallen in verhouding onevenredig veel gewicht in de schaal leggen. Noorwegen, Zweden en Finland, samen goed voor 18 miljoen inwoners, krijgen gezamenlijk tien stemmen, twee meer dan Spanje, een land met ruim twee maal zoveel inwoners.

Daar komt bij dat de Spaanse trots het afgelopen jaar vanuit Brussel enkele harde slagen te verduren heeft gehad. De toewijzing van enkele prestigieuze Europese instituten aan dwarsligger Groot-Brittannië en aan Denemarken was een bittere teleurstelling voor Madrid, dat slechts het Merkenbureau en het Bureau voor Arbeidsonstandigheden kreeg toebedeeld.

De Europese politiek is een van de paradepaardjes van premier González en aangenomen mag worden dat de enigszins fletse minister van buitenlandse zaken Solana dan ook zorgvuldig de orders van de minister-president uitvoert. Daarmee lijkt definitief een eind gekomen aan de mogelijke kandidatuur van González als opvolger van Jaques Delors. De kribbige reacties van de laatste, maar ook de ergernis over de Spaanse opstelling die wordt geventileerd door de Duitse bondskanselier Kohl hebben zijn kansen tot een minimum doen dalen. Zelf ontkende González tot nu toe iedere ambitie in de richting van Brussel. “De eenwording van Europa interesseert me alleen vanuit de Spaanse belangen”, zo verklaarde de Spaanse premier eerder.

    • Steven Adolf