Russisch parlement en leger kunnen roet in eten gooien

MOSKOU, 23 MAART. De onderhandelingen tussen de Russische regering en het Internationale Monetaire Fonds (IMF) lijken eindelijk te zijn afgerond, maar die tussen de Russische regering en het parlement moeten nog beginnen. En de ontwerp-begroting die IMF-directeur Camdessus gisteravond laat zo uitgebreid heeft geprezen, is daar nogal bekritiseerd.

Het ontwerp zoals dat door het Russische ministerie van financiën is opgesteld gaat uit van een tekort van 63 biljoen roebel (ruim 35 miljard dollar) op een totale begroting van 183 biljoen roebel. Camdessus zei gisteren dat het ontwerp een “stevige fundament” vormt voor het bereiken van economische stabiliteit en een daling van de inflatie.

Over de inkomstenkant van de begroting bestaat echter nogal wat twijfel, die eerder deze week ook door IMF-medewerkers zelf werd geuit. Boris Fjodorov, twee maanden geleden nog zelf minister van financiën, en de ultra-nationalistische leider Vladimir Zjrinivoski hebben al hardop gezegd dat de inkomsten veel te optimistich zijn ingeschat. Inplaats van de verwachte 120 biljoen roebel mag volgens hen hooguit worden gerekend op 90 biljoen roebel.

Michail Zadornov, voorzitter van de commissie voor begrotingszaken in de Staatsdoema (de 'Tweede Kamer' van het parlement), heeft zich vorige week bij de critici aangesloten. Hij wees erop dat voor de berekening van de inkomsten uit export een koers werd gehanteerd van 1 dollar tegen 3000 roebel. Op dit moment levert een dollar 1736 roebel op.

Als inkomsten zijn overigens ook al de anderhalf miljard dollar van het IMF opgenomen, het krediet dus waarover de afgelopen dagen zo hard is onderhandeld en dat nog niet definitief is verstrekt. Verder is gerekend op een lening van de Wereldbank van 600 miljoen dollar, die naar verwachting zal worden vrijgegeven nadat er overeenstemming is bereikt met het IMF.

Een tweede zorg van Zadornov is dat het nog maanden kan duren voordat de begroting is aangenomen. Het ontwerp is pas onlangs bij het parlement ingediend en de Staatsdoema heeft ten minste zes weken nodig voor de behandeling ervan, zei hij. Daarna moet het document nog naar de Federatieraad ('Eerste Kamer'). “De regering zal zijn begroting niet voor de zomer hebben”, aldus Zadornov. In de tussentijd zouden ministeries volgens hem uitgaven kunnen doen die ertoe kunnen leiden dat de begroting tijdens de parlementaire behandeling meermalen moet worden bijgesteld, en elke keer met een hoger tekort.

Één van die ministeries zou dat van defensie kunnen zijn, want minister Gratsjov heeft al heftig geprotesteerd tegen wat hij ziet als een ontoelaatbaar laag bedrag dat de strijdkrachten is toebedeeld. In de ontwerp-begroting is 37 biljoen roebel bestemd voor defensie, terwijl het ministerie meent ten minste 80 biljoen nodig te hebben - zo'n veertig procent van de totale begroting dus. Het argument van Gratsjov, die hiervoor vorige week een speciale persconferentie belegde, is dat hij alleen al 55 biljoen roebel nodig heeft voor het voeden, kleden en huisvesten van zijn twee miljoen manschappen. Korting op de begroting zou volgens hem uitsluitend kunnen als het leger wordt ingkrompen. Maar dat zou op korte termijn alleen nog maar meer geld kosten, zo heeft hij laten berekenen. Een officier die uit de dienst wordt ontslagen heeft bijvoorbeeld recht op een bedrag ineens van twintig keer zijn jaarsalaris en op dekking van de kosten die nodig zijn om buiten het leger een nieuw bestaan op te bouwen.

Een tweede probleem waarop het ministerie van defensie heeft gewezen is het bestaan van zo'n zeventig steden die volledig afhankelijk zijn van militaire industrie. Het kost per jaar 28 biljoen roebel om deze steden in leven te houden. Maar in de begroting is voor de aankoop van materieel slechts 5,5 biljoen roebel vrijgemaakt. Als dit niet wordt verhoogd moeten volgens het ministerie maar liefst 3000 fabrieken worden gesloten, met ontoelaatbare sociale gevolgen.

Hoe sterk de lobby van de militairen is moet nog worden afgewacht. Maar in een tijd dat elke politicus hamert op Ruslands supermacht-status en het leger ook in de binnenlandse politiek van doorslaggevend belang kan zijn, luidt de verwachting in Moskou dat Gratsjov toch wel een paar biljoen bijeen moet kunnen pleiten. Het dagblad Segodnja heeft al gemeld dat president Jeltsin zelf de zorgen van Gratsjov volledig deelt.

En dan zijn er nog de mijnwerkers en de metaalarbeiders: zij eisen ook hun deel van de begroting. Deze moeilijk te negeren groepen overheidswerknemers hebben aangekondigd binnenkort voor het Witte Huis, het regeringscentrum, te komen demonstreren voor betaling van achterstallige lonen. Premier Tsjernomyrdin heeft herhaaldelijk gezegd hun woede te begrijpen. Terugbetaling van schulden van de overheid aan de staatsbedrijven heeft hij eerder de eerste prioriteit van zijn nieuwe regering genoemd.

Het Internationale Monetaire Fonds heeft in de overeenkomst van gisteravond al ruimhartig rekening gehouden met wat wordt genoemd “Russische bijzonderheden”. Voor de inflatie staat het IMF een streefcijfer van 7 à 8 procent per maand toe, terwijl het fonds doorgaans hooguit 3 tot 5 procent aanvaardt. Maar hoe bijzonder de Russische omstandigheden echt zullen zijn, daarover moet de komende maanden nog het nodige duidelijk worden.