Leider Ciskei treedt af na opstand van politie

BISHO, 23 MAART. De leider van het Zuidafrikaanse thuisland Ciskei, Oupa Gqozo, is gisteravond afgetreden. Hij heeft de Zuidafrikaanse regering gevraagd om militaire bijstand om bloedvergieten te voorkomen. Daarmee is aan de onafhankelijke status die de regering in Pretoria aan Ciskei had verleend, feitelijk een einde gekomen.

Gqozo trad gisteren af nadat hij geconfronteerd was met een opstand van enkele honderden politiemannen die wapens hadden bemachtigd en dertig personen, onder wie enkele hoge politiefunctionarissen, in gijzeling hadden genomen. Twee gegijzelde vrouwen en een kind zijn inmiddels vrijgelaten. “De soldaten zeggen dat zij willen dat hun pensioenen nu onmiddellijk worden uitbetaald. Dat was slechts een voorwendsel om in Ciskei hetzelfde te laten gebeuren als in Bophuthatswana”, aldus Gqozo. Het einde van de aparte status van Ciskei komt tien dagen na de val van president Lucas Mangope van het thuisland Bophuthatswana. Daar kwam het tot bloedige botsingen en brandstichtingen. Gqozo kondigde aan vandaag een ontmoeting met de opstandige politiemensen te zullen hebben, maar zei tegelijk hun niets meer te kunnen bieden, omdat hij niet meer aan de macht is.

De Zuidafrikaanse ambassadeur in Ciskei, Pieter Goosen, zei vanmorgen dat Zuidafrikaanse veiligheidstroepen klaar staan bij de grensplaats King Williams's Town, vijf kilometer van de hoofdstad Bisho, maar dat ze Ciskei nog niet waren binnengetrokken. Goosen zei dat zich na het vertrek van Gqozo een machtsvacuüm in Ciskei voordoet en verwachtte dat een delegatie van de uit veel partijen bestaande Uitvoerende Overgangsraad naar het gebied zal gaan om een beslissing over Ciskei te nemen. “Ik ben formeel nog niet benaderd om de zaak over te nemen, maar als dat gebeurt zal ik mijn uiterste best doen, maar de situatie is heel ingewikkeld”, aldus Goosen.

De Uitvoerende Overgangsraad, die toezicht houdt op de komende verkiezingen in Zuid-Afrika, kondigde aan twee interim-bestuurders voor het gebied te zullen benoemen. Daarbij wees de raad erop dat het in dit geval niet om een gewelddadige machtswisseling gaat omdat Gqozo vrijwillig de macht heeft neergelegd. “Hij gaf er de voorkeur aan om zich terug te trekken boven het risico van vernietiging van eigendommen, dat al gauw in de miljoenen kan lopen”, aldus Mickey Webb, minister van buitenlandse zaken van Ciskei tegenover de Overgangsraad. Gqozo bevestigde dit toen hij tegenover het Zuidafrikaanse persbureau verklaarde: “Ik zou niet graag willen belanden in een situatie, waarbij alles in rook opgaat.”

Vanmorgen vroeg waren de straten van Bisho verlaten, afgezien van politiemannen die de wapendepots leeghaalden. Hun gijzelaars worden vastgehouden in een politieopleidingsschool, die de circa duizend rebellen tot hun hoofdkwartier hebben gemaakt. Onder de gijzelaars bevindt zich ook de commandant van de politie, Manvano Noqavi.

Begin september vorig jaar schoot de politie van Ciskei om een menigte aanhangers van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), toen die probeerde naar Bisho te trekken. Daarbij werden 29 leden van het ANC gedood en raakten tweehonderd mensen gewond. In Ciskei, dat als laatste van de vier thuislanden beperkte zelfstandigheid kreeg, wonen één miljoen mensen. Het gebied was economisch geheel afhankelijk van de steun van Zuid-Afrika, terwijl de casino's voor de de rest van de inkomsten van het gebied zorgden.

Het snelle optreden van de autoriteiten in de kwestie Transkei duidt er, volgens waarnemers, op dat het ANC er alles aan gelegen is om alle mogelijke obstakels voor de verkiezingen die eind volgende maand worden gehouden te verwijderen. De Uitvoerende Overgangsraad waarschuwde Zulu-leider Buthelezi gisteren dat hij “alle noodzakelijke stappen” zal nemen om zeker te stellen dat er ook vrijelijk campagne gevoerd kan worden in KwaZulu. Buthelezi verzet zich tegen de verkiezingen omdat die volgens hem tot een dictatuur van het Afrikaans Nationaal Congres zullen leiden. Zuidafrikaanse functionarissen zullen vandaag een ontmoeting hebben met Buthelezi en met Zulu koning Goodwill Zwelithini om het verloop van het verkiezingsproces in Kwazulu te bespreken. Buthelezi's Inkatha-partij heeft het ANC ervan beschuldigd protesten en stakingen te organiseren in KwaZulu om chaos te veroorzaken, waardoor het Zuidafrikaanse leger genoodzaakt zou worden in het thuisland in te grijpen. (Reuter)